Thầy cũ
123 x 190mm
208 trang
Thomas Bernhard là một người yếu đuối (về thể trạng) nhưng ấy là một tinh thần mạnh. Việc phải nằm rất nhiều thời gian không chỉ ở sanatorium (just leave me alone) mà còn ở bệnh viện (như Pavillon Hermann - đã được kể trong Cháu trai Wittgenstein) không ngăn cản chuyện chính những người như vậy mới là những người rất hiếm không bao giờ bị mất tinh thần.
Vì, cần phải có tinh thần mạnh thì mới xử lý được một vấn đề như vấn đề thầy cũ. Vấn đề thầy cũ là một vấn đề rất khó giải quyết, trước đó các tinh thần yếu (ít nhất không mạnh) phát run lên.
Những ai từng đến Kunsthistorisches Museum ở Wien biết một điều: đấy là, tại đó, có thể mua được sách của Thomas Bernhard. Tức là, ở viện bảo tàng, không chỉ mua được, tại cửa hàng lưu niệm, xú-vơ-nia như mọi bảo tàng, khu tưởng niệm, bưu thiếp in hình bức tranh nào đó bày bên trong; tại chính bảo tàng ấy, còn có thể mua được sách của Bernhard. Không phải bất kỳ quyển nào, mà chính là Thầy cũ.
Bởi vì, cuốn sách của Bernhard làm cho Kunsthistorisches Museum tại Wien trở nên nổi tiếng. Tất nhiên, tự nó đã nổi tiếng (tuy trong sách, Bernhard bảo, nó chẳng hề nào so được với Prado, chẳng hạn), cho nên ta sẽ nói, để chính xác hơn, rằng cuốn sách làm nó trở nên nổi tiếng hơn. Trong số độc giả có những người không nhất thiết hay đi xem tranh ở bảo tàng.
Ngồi trên một cái ghế và nhìn bức tranh: cứ như thế, lặp đi lặp lại không biết bao nhiêu ngày. Nhìn một bức tranh không ngừng, và chỉ một mình nó, suốt một thời gian rất dài, hết sức đều đặn, ấy là kinh nghiệm của Reger trong Thầy cũ. Đó là một bức tranh của Tintoretto, có một bộ râu lớn. Reger là một nhà phê bình nghệ thuật. Ta dễ nghĩ ngay, một nhà phê bình hội họa; nhưng không, Reger là một nhà phê bình âm nhạc. "Tôi" đến viện bảo tàng vì hay hẹn với Reger ở đó, Thầy cũ là những gì mà "tôi" nghĩ khi ở viện bảo tàng, với Reger trong tầm mắt, trên một cái ghế băng cố định (một cái ghế tiện nghi, dành riêng), trong một phòng cố định, trước một bức tranh cố định. Để có thể làm được như vậy (có những thứ cố định, cho riêng mình) tại một viện bảo tàng, Reger có sự giúp đỡ của một nhân vật làm công việc trông coi ở đó: Irrsigler; nhờ Reger, Irrsigler từ lâu đã có thể phụ trách cả việc hướng dẫn tham quan, chứ không đơn thuần làm bảo vệ, canh gác; đối với "tôi", những gì Irrsigler giải thích cho những người xem tranh khôn hơn tất tật lời lẽ của đám sử gia nghệ thuật. Bernhard cũng giải thích tại sao lại có cái họ Irrsigler kỳ cục như vậy: đó là một người gốc Tyrol.
Nhìn một cái gì, cứ nhìn nó mãi, sẽ đến lúc một điều gì đó phải nhúc nhích. Reger nhìn bức tranh - đó là một bức tranh nhìn lại - được giữ trong cái nhìn của nó và thấy rất nhiều thứ hiện ra. Cái nhìn hủy diệt (thầy trở thành thầy cũ) nhưng cũng tạo ra: sự nhúc nhích lan dần, thành nhịp. Trong nhịp ấy người ta thấy mình có thể sống được, kể cả sau khi đã mất đi điều quý giá nhất, duy nhất, trên đời.
Thầy cũ vẫn thuộc kỳ L'Orange universelle - một kỳ đặc biệt dài, đúng thế.
Thomas Bernhard
Wittgenstein, Bernhard và Bachmann
