Ông cha đạo ở Wakefield
120 x 190 mm
272 trang
Một mục sư Tin Lành miền quê có lẽ là đối tượng đẹp nhất cho một idyll hiện đại; giống như Melchisedek, ông vừa là giáo sĩ vừa là vua trong cùng một con người; [...] là người cha, là chủ của một gia đình, là người làm ruộng, và như thế hoàn toàn là một thành viên của cộng đồng.
Đã được đặt, trên cái nền trần thế thuần khiết và đẹp đẽ ấy, thiên chức cao hơn của ông: ông được giao việc dẫn dắt con người đi qua cuộc đời, chăm nom sự giáo dưỡng tinh thần của họ, ban phúc cho họ trong tất tật những bước ngoặt lớn của tồn tại, dạy dỗ, củng cố, an ủi họ và, nếu sự an ủi không đủ cho hiện tại, thì đánh thức trong họ và bảo đảm cho họ niềm hy vọng về một tương lai hạnh phúc hơn.
Hãy hình dung một con người như thế, với những tình cảm nhân bản trong sạch, đủ vững vàng để không một hoàn cảnh nào có thể khiến ông chệch khỏi và nhờ thế đã vượt lên trên đám đông, nơi người ta không thể đòi hỏi một sự trong sạch và kiên định đến mức ấy; hãy ban cho ông tri thức cần thiết cho chức phận của mình cùng một dạng hoạt động vui vẻ, điều hòa thậm chí có thể gọi là nhiệt thành, bởi nó không bỏ qua một phút giây nào có thể dùng để làm điều thiện; ông đã được phú bẩm đầy đủ những phẩm chất ấy.
Nhưng đồng thời cũng phải thêm vào đó giới hạn cần thiết: ông không những bị giữ lại trong một vòng tròn nhỏ, mà đôi khi vòng tròn ấy còn có thể thu hẹp hơn. Hãy ban cho ông sự nhân hậu, khả năng hòa giải, sự cương nghị, và mọi phẩm chất đáng quý nảy sinh từ một tính cách đã định hình; rồi phủ lên tất cả những điều ấy một tinh thần vui tươi biết thuận theo hoàn cảnh cùng một sự khoan dung mỉm cười trước những yếu đuối của chính mình cũng như của người khác - và ông cha đạo Wakefield tuyệt vời của chúng ta đã gần như được khuôn xong.
Việc tả lại một nhân vật như thế trong hành trình của ông qua muôn vàn sung sướng và đau khổ; sức hấp dẫn càng lúc càng tăng của câu chuyện nhờ sự kết hợp cái tự nhiên với cái kỳ lạ dị thường - tất cả khiến cuốn tiểu thuyết này trở thành một trong những cuốn hay nhất từng được viết. Ngoài ra, nó còn có ưu điểm lớn là hoàn toàn đạo đức, thậm chí thuần là đạo đức Kitô giáo: nó trình bày phần thưởng dành cho thiện ý và sự bền lòng chính trực, củng cố lòng tin vô điều kiện vào Chúa và chứng thực thắng lợi cuối cùng của cái thiện trước cái ác - mà tất cả những điều đó lại được thực hiện không hề có lấy một dấu vết của giọng giảng đạo rỗng tuếch hay kẻ cả.
Tác giả tránh được cả hai điều ấy nhờ độ cao của tinh thần biểu lộ xuyên suốt dưới hình thức mỉa mai, khiến tác phẩm nhỏ này hiện ra trước chúng ta vừa minh triết vừa đáng yêu. Đốc tờ, chẳng thể nghi ngờ, Goldsmith có một cái nhìn rất sâu vào thế giới đạo đức, vào cả sức mạnh lẫn những yếu đuối của nó; nhưng đồng thời ông cũng có thể biết ơn chuyện ông là một người Anh và ghi nhận những thuận lợi mà đất nước và dân tộc đem lại cho ông.
Gia đình mà ông dụng công khắc họa đứng ở một trong những bậc thấp nhất của sự sung túc thị dân, vậy mà lại tiếp xúc với những tầng lớp cao nhất; cái vòng tròn nhỏ hẹp của nó, vốn càng lúc càng bị thu hẹp , lại chạm tới thế giới lớn qua tiến trình tự nhiên và xã hội của sự vật. Con thuyền nhỏ ấy trôi trên những lớp sóng xao động của đời sống Anh; trong phúc cũng như trong họa, nó phải chờ đợi sự tổn thương hoặc cứu giúp từ hạm đội mênh mông đang dong buồm chung quanh nó.
(Goethe đọc Goldsmith)
Trong một trò chuyện với Eckermann, Goethe nhắc đến ba người mà mình đặc biệt chịu ơn. Người thứ nhất là Shakespeare. Hai người còn lại là Laurence Sterne và Oliver Goldsmith. Cả hai đều là người Ireland, hơn kém nhau mười lăm tuổi.
Một trong bảy quyển kỳ tới (Sober Harmony) là Goldsmith: Ông cha đạo ở Wakefield. Người dịch nó cũng chính là người đã đảm nhận trọn vẹn hai Sterne: Hành trình tình cảm (thu 2023) và Tristram Shandy (đông 2024).
Goethe gọi Sterne là “tinh thần đẹp nhất từng bao giờ tồn tại trên đời.” Và trong một bức thư cho Zelter, Goethe viết: “Tác động của Goldsmith và Sterne lên tôi, đúng vào thời điểm then chốt nhất trong cuộc trưởng thành của tôi, thật khó mà đánh giá hết. Giọng mỉa mai cao nhã và nhân từ ấy, cái nhìn công bằng và bao quát, sự dịu dàng đối với mọi quan điểm đối lập, sự điềm tĩnh trước mọi biến động, cùng tất tật những phẩm chất tương tự: đó là sự rèn giũa tuyệt vời nhất cho nhân cách tôi. Và chắc chắn những tình cảm ấy cuối cùng sẽ dẫn ta quay trở lại từ mọi lầm lạc cuộc đời.”
(Văn Bản từng đặt Sterne cạnh một người Ireland thế kỷ 18 khác: Jonathan Swift, người cũng thuộc về truyền thống irony ấy, với thêm một yếu tố, sự điên.)
Advertisement của Oliver Goldsmith cho cuốn sách:
"Trong thứ này có hàng trăm lỗi, và cũng có hàng trăm điều có thể nói ra để chứng minh chúng thực ra là đẹp. Nhưng cái đó không cần thiết. Một cuốn sách có thể vẫn thú vị dù chứa vô số sai sót, hoặc nó có thể hết sức tẻ nhạt dẫu không hề có điểm vô lý nào. Nhân vật chính của tác phẩm này hội trong mình ba vai trò cao quý nhất trên đời: ông là một linh mục, một nông dân, một người cha. Ông vừa sẵn sàng dạy dỗ vừa sẵn sàng tuân phục; giản dị khi giàu sang và uy nghiêm trong cảnh khốn cùng. Trong thời đại phú quý và văn hoa này, một nhân vật như thế có thể làm hài lòng ai đây? Những kẻ mê lối sống thượng lưu sẽ khinh miệt quay lưng khỏi sự mộc mạc nơi bếp lửa quê hương của ông. Những kẻ nhầm lẫn tục tĩu với hóm hỉnh sẽ không tìm thấy chút dí dỏm nào trong cuộc chuyện vô hại của ông; và những kẻ đã được dạy để chế giễu tôn giáo sẽ cười nhạo một người mà nguồn an ủi chính yếu lại được rút ra từ tương lai đời đời."
thế kỷ Sáng
Jonathan Swift (1667–1745)
Lesage (1668–1747)
Saint-Simon (1675–1755)
Voltaire (1694–1778)
Jean-Jacques Rousseau (1712–1778)
Laurence Sterne (1713–1768)
Lichtenberg (1742–1799)
Chateaubriand (1768–1848)
tức là, đã có một sự trượt chân khỏi grande siècle
&Ireland
Jonathan Swift (1667–1745)
Laurence Sterne (1713–1768)
Oliver Goldsmith (1728–1774)
Beckett (1906–1989)
Edna O’Brien (1930–2024)
Tóibín (1955)
