Nicholas Nickleby
130 x 190mm
656 trang
Nicholas Nickleby thuộc giai đoạn đầu sự nghiệp Dickens, nối tiếp trực tiếp tinh thần của Pickwick và được viết khi Oliver Twist còn đang đăng phơi-ơ-tông. Sau cái chết của cha, Nicholas phải bảo vệ mẹ và em gái trước người chú giàu có, lạnh lùng Ralph Nickleby. Từ ngôi trường nội trú tàn nhẫn ở Yorkshire đến sân khấu và những phố xá London, Dickens dựng nên một thế giới náo nhiệt, nơi lòng tham và sự tàn bạo bị chống lại bằng tình bạn, lòng can đảm và sức sống không gì khuất phục nổi.
Tiểu thuyết nổi bật bởi những nhân vật lố bịch độc nhất, sức phát minh chi tiết dồi dào và những cảnh tượng tức thời sống động đến mức mỗi đoạn dường như phình ra thành một thế giới riêng, khiến đường dây cốt truyện nhiều lúc lùi hẳn về phía sau. Cái nhìn của Dickens bị hút chặt vào hiện tại, vào những gì đang diễn ra trước mắt, với một độ sắc nét choáng ngợp. Thành phố trong Nicholas Nickleby hiện lên như một danse macabre: một hỗn mang rực rỡ của người, xe cộ, hàng hóa, tiếng ồn và chuyển động không ngừng, vừa hài hước vừa khắc nghiệt, vừa tràn trề sức sống vừa thấm đẫm linh cảm về hủy hoại.
Xét theo thang đo giá trị nghệ thuật, đứng ngay sau khiếu hài hước của ông chính là khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng. Cả sự hài hước lẫn nỗi kinh hoàng của ông đều thuộc về một phạm trù mà ta phải gọi một cách chính xác là “tính người”. Nghĩa là, chúng thuộc về phần bản năng nền tảng nhất trong mỗi chúng ta, nằm sâu dưới cả những rễ gốc muôn màu muôn vẻ làm nên sự khác biệt giữa người với người. Chẳng hạn, nỗi kinh hoàng của ông là một nỗi sợ mang tính chất phác nơi nghĩa địa. Đó là nỗi sợ trước sự hủy hoại kỳ quái mà người ta vẫn gọi là cái chết. Nỗi sợ này thì bất kỳ ai cũng có. Kể cả một người đang mang trong mình những nỗi sợ tinh vi và suy đồi hơn - thứ vốn nảy sinh từ một nhãn quan tâm linh lệch lạc - thì cũng không thoát khỏi nó. Chúng ta có thể sợ hãi một bóng ma mơ hồ theo kiểu của Henry James, nghĩa là chúng ta đang sợ hãi thế giới này. Chúng ta có thể sợ hãi một sự im lặng căng tràn đầy độ nén theo kiểu của Maeterlinck, nghĩa là chúng ta đang sợ hãi chính linh hồn mình. Nhưng chắc chắn, tất cả mọi người đều sẽ phải khiếp sợ trước một “Hồn ma phố Cock Lane”, bao gồm cả Henry James và Maeterlinck. Nỗi sợ sau cùng này, theo đúng nghĩa đen, là một nỗi sợ phàm trần, nỗi sợ cái chết vật lý. Nó hoàn toàn không phải là nỗi sợ bất tử, hay nỗi sợ bị đày đọa xuống địa ngục - thứ nỗi sợ vốn chỉ thuộc về những trí tuệ tinh tế và kiểu cách hơn trong thời đại chúng ta. Nói tóm lại, Dickens đã làm cho người ta “sởn da gà” theo đúng nghĩa đen. Ông không giống như những nhà văn suy đồi, những kẻ cố làm cho linh hồn độc giả phải quằn quại, u uất. Việc da thịt chúng ta sởn da gà khi bị nhắc nhở về sự hữu hạn của chính thân xác mình là một điều mang tính phổ quát mà ai cũng có thể cảm nhận được. Trong khi đó, một số người trong chúng ta cho đến nay vẫn chưa được huấn luyện trong cái nghệ thuật làm cho tâm linh phải quằn quại kia. Tương tự như vậy, niềm vui tiếng cười của Dickens cũng là một phần thuộc về con người và mang tính phổ quát. Mọi người đều có thể bật cười trước một trò hài hước thô mộc, kể cả những nhà khôi hài tinh tế nhất. Ngay cả một kẻ lãng du thời thượng ngày nay, một kẻ có thể mỉm cười thanh lịch trước một sự phối màu đặc biệt giữa sắc xanh lá và sắc vàng, thì vẫn sẽ phải phì cười trước lời thỉnh cầu của ông Lammle đòi được cắt cái mũi của ông Fledgeby. Tóm lại, những điều bình dị thì luôn bình dị, ngay cả đối với những con người phi thường.
