CHƯƠNG LXXXI: BABBALANJA THUẬT LẠI CHUYỆN MỘT KARKEKE ĐÃ PHIÊU LƯU TRONG VÙNG ĐẤT BÓNG TỐI NHƯ THẾ NÀO
Vào ngày thứ nhì của chuyến lưu lại trong thung, đang khi dùng bữa sáng, cả đoàn chúng tôi bàn luận sôi nổi.
“Samoa,” tôi bảo, “các hải đảo của anh, của cái đẹp mà anh thường hãnh diện nhắc đến, liệu các đảo này, Samoa, có nơi nào có được một thung lũng sánh ngang với Willamilla về mọi mặt chăng?”
Đưa ra câu trả lời khinh khỉnh, rằng Willamilla thì hẳn là cũng đủ dễ chịu để ở lại chơi dăm ba bữa, nhưng mà để ở lâu dài, thì bất kỳ thung lũng nào nơi hòn đảo chôn rau cắt rốn của chàng đều trổi vượt không tài nào tả xiết.
“Trong thung lũng lớn của Savaii,” Samoa kêu lên, “cứ mỗi chiếc lá mọc ra ở Willamilla này, thì đã mọc lên một thân cây oai vệ; và cứ mỗi cây ở đây vẫy lá trong gió, thì ở Savaii đã nuôi dưỡng nên một chiến binh tinh nhuệ.”
Vô biên thay cái niềm ghê tởm của anh Upolu đối với thần dân bệ rạc của Donjalolo; và cả đối với chính Donjalolo nữa; dẫu rằng ta đã nhanh chóng đoán ra, rằng sự đón tiếp khó chịu của hoàng gia đảo Juam, có liên quan đến thái độ coi khinh của chàng.
Về phần Jarl, thì chẳng có vấn đề tương tự nào; bởi ông thiếu thốn đến đáng buồn cái niềm yêu thích những cảnh đẹp tựa trong tranh. Nhưng ông cũng nhận xét qua loa, rằng xét theo quan điểm hàng hải của ông, Willamilla hầu như là không thể ở được, toàn bộ tầm nhìn hướng ra biển đều bị che khuất hết cả.
Vậy sẽ thật là ra trò khi thuật lại ở đây một sự hớ khôi hài về phần lão Jarl thực thà; một điều mà, Samoa, anh man dã, về sau cứ thường lôi ra trách móc ông; lấy đấy để chỉ ra một điểm thô kệch, và sự thiếu trau chuốt trong lời ăn nết ở của ông. Tuy nhiên, số là cũng do ông không để ý đến tập quán của những người xa lạ mà ông bị đẩy vào.
Giai thoại ấy chẳng có gì lấy làm sử thi cho cam, nhưng sự thể là thế này.
Đang khi ngả mình bên dưới buồng cây, chúng tôi dùng bữa sáng trên một phiến đá cẩm thạch, quá trắng sương, và có những vân xanh chảy mạch, đến mức trông như một hồ nước nhỏ được lát băng: bộ ngực trinh khiết đã đóng băng của Diana.
Trước mỗi vị khách là một bát ăn và một bầu uống được chạm khắc tỉ mỉ, cùng trái cây và rượu ê hề; ngoài ra còn một bán cầu rỗng làm từ một loại hạt nhỏ, nó dùng vào mục đích gì thì vẫn là một điều khó hiểu. Bấy giờ, Vua Jarl không thèm để ý đến cái nhỏ nhoi nhất của thô thiển trong chuyện ăn uống lịch sự. Thành thử chẳng có gì là vấn đề với ông. Chợt nhớ đến cái mẩu Rễ Arva[1] trong miệng ông, một loại thảo mộc thay thế cho một loại thuốc an thần không thể tìm thấy vào thời điểm đó, ông ngay tức thì được soi sáng về mục đích của cái vỏ hạt đấy; và thỏa chí dạy vỡ lòng cho người ta; trong sự ngây thơ của thiếu hiểu biết, ta chắc chắn một điều rằng ông đã thận trọng mà làm tròn bổn phận văn hoá của mình; cái bán cầu nhỏ ấy đơn giản là để cho khách nhả rễ Arva.
Cả đoàn sửng sốt: Samoa thì sửng sốt hơn cả. Vua Jarl, khi ấy, nhìn hết thảy những người có mặt với vẻ thản nhiên tột bậc. Sau cùng, một người trong số hầu người hầu mới đâm phát khiếp, dùng hai cái que làm kẹp, biến mất với cái vỏ hạt ô uế kia. Sau đó, bữa ăn tiếp tục.
Còn anh người hầu kia thì trong nhiều ngày không ai thấy mặt; điều này đã dấy lên một giả thuyết, rằng đã đi ra tận hải ngạn, anh này dong buồm đến một bờ biển xa lắc xa lơ nào đó; rồi ở đấy, chôn cho khuất mắt cái sự ghê tởm đã đưa anh tới đây.
Về điều này, cái tai vạ kinh hoàng của ông, bị xem là đã làm cho cả đoàn chúng tôi phải mang tiếng xấu, và khiến cho chính Media bị coi thường, Babbalanja chẳng nể nang mà chê trách Jarl rất nặng lời. Babbalanja cam đoan với ông, rằng chỉ có đầu óc ấu trĩ mới để lộ cái mong muốn cho người khác nghĩ mình cái gì cũng biết; rằng bất kể những thành tích thêm vào có đáng mong muốn đến cỡ nào, thì những tập tục, ngay trong chúng, chí ít là những chuyện vặt võ đoán; hiểu biết về chúng, người ta sinh ra chẳng ai có sẵn. “Đã vậy, Jarl,” ông thêm, “về bản chất, các tập tục chỉ là những bắt chước, là thứ mà mấy con khỉ làm giỏi nhất. Thành thử, khi ông thấy mình bối rối ở những việc thế này, thì kiên nhẫn mà chờ, và để ý mấy con khỉ khác làm các việc ra sao: và rồi mới làm theo. Phải khi như vậy, ông sẽ đạt được danh tiếng lẫy lừng như một con vượn sành sỏi. Trên hết, là đừng có noi gương của Karkeke một tên trẻ măng mới nhú, mà Mohi từng kể cho tôi nghe. Đã chết, và bước vào một thế giới khác với một khí cốt õng ẹo, và thấy ở đó vài tập quán xa lạ mới mẻ nào đó; chẳng hạn như những vong hồn thân thiện lướt vào nhau thay lời chào hỏi; — Karkeke, tuy vậy, quyết tâm không để lộ bất kỳ một dấu hiệu ngượng ngùng nào. Bị một bóng ma tới bắt chuyện, với đôi cánh gập trầm ngâm, lông vũ đan vào nhau trên ngực, hắn ngây người; và đứng khúm núm trước nó. Chằm chằm nhìn hắn giây lát, linh hồn ấy chém chết hắn; lẩm bẩm với chính mình. ‘À, có vẻ là một tên thộn dưới đất nào đó,’ và đi tiếp cùng chiếc mũi trên trời trong vẻ kênh kiệu hết mực. Còn Karkeke ngốc thì cứ phải đặt cái đầu của hắn về chỗ cũ, nhận thấy rằng nó chẳng ở yên một chỗ được nữa; mà cứ mãi rơi ra; ngay cả trong hành động gật đầu chào; thứ mà tai ương đã khiến hắn chẳng giữ được bình thản. Và vậy là suốt cả vĩnh hằng hắn đã bị trừng phạt vì sự dại dột của mình, bởi giả vờ làm người khôn ngoan, trong khi hắn chẳng biết thứ gì sất. Đầu cặp nách, hắn lang thang khắp nơi, cùng sự khinh bỉ và nhạo báng của thế giới bên kia.
Bữa ăn của chúng tôi kết thúc, các sứ giả được vị quốc vương gửi đến, nhã nhặn mời chúng tôi có mặt tại Nhà Buổi Sáng. Theo đó chúng tôi đi tới, trên những chiếc kiệu, được gửi từ bên thung lũng qua, cũng vì mục đích ấy, bởi Donjalolo.
[1] ‘Ava hay kava là một loại thảo mộc được dùng trong các nghi lễ trọng thể trên đảo Samoa. Người chuẩn bị rượu (‘aumaga) sẽ nhai, nghiền, hoặc giã nát rễ ‘ava này trong một bát lớn có chân (tanoa) và rót nước vào trong bát; sau đó ‘aumaga sẽ rót rượu từ bát tanoa, qua cây fau, một dụng cụ để gạn rễ ‘ava, vào trong một cốc nhỏ làm từ vỏ dừa gọi là ipu tau ‘ava. Sau đó từng người một sẽ được gọi tên và nhận cốc ipu tau ‘ava từ tay người trao rượu (tautuava) để uống.