CHƯƠNG LXXVIII: BABBALANJA MỘT MÌNH

            Về Nhà Buổi Chiều vẫn còn đôi điều cần kể.

            Chủ yếu dựa vào mặt lát của nó mà ta có thể phân biệt được, đâu là nơi, theo tập quán kỳ lạ trên đảo, có khảm những bộ xương của cha ông Donjalolo; mỗi bộ xương nằm giữa một khảm san hô, — đỏ, trắng, và đen, lẫn với những viên đá tựa thủy tinh rơi xuống từ các tầng trời trong một trận mưa sao băng. Những viên đá này mô tả hình xăm của người đã khuất. Gần bên, các loại vũ khí cũng được gắn vào cánh tay họ: chùy, cung, và giáo, theo kiểu dát tương tự; và ở trên mỗi xương sọ có hình giống một quyền trượng.

            Đầu tiên và dễ thấy nhất là di hài đã nửa phân huỷ của Marjora, cha của các Vua San Hô này; bên cạnh, là thứ vũ khí lừng danh, hình lưỡi liềm, mà ông đã dùng để giết người anh Teei của mình.

            “Hàng các vua và dãy các quyền trượng,” Babbalanja vừa nói vừa nhìn chăm chú. “Donjalolo, này ngài hãy đến đây và ngẫm về cha ông ngài. Họ nằm đây, từ Marjora đáng sợ trở xuống tới tận đời ông thân sinh ngài đây. Đây là xương của họ, giáo của họ, và lao của họ; quyền trượng của họ, và cả hình xăm của họ: hết thảy những điều ấy có thể chắp lại cho thành con người họ trước đây. Nói cho tôi hay, hỡi đức vua, ý của ngài ra sao? Ngài có yêu thương những đấng bậc này là cha ông ngài? Có thực ngài được nên hoàng gia hơn, bởi họ là những vị vua? Hoặc con người hơn, bởi họ là những con người? Liệu đây là một truyện ngụ ngôn, hay là chuyện có thật về Marjora và Teei kẻ bị sát hại? Thế mà nằm đây là một kẻ chinh phục hùng mạnh, — hỏi ông ta đi. Nói với ông ta: con trai nói với cha: vua nói với vua. Đâm chọc ông ta đi; van xin đi; xô đẩy đi; nài nỉ đi; cự tuyệt đi; chia đôi địa cầu đi, ông ta sẽ chẳng nhúc nhích. Đi qua bước lại trên hàng tổ tiên của ngài, và họ sẽ chẳng động đậy mảy may. Họ không có ở đây. Đúng vậy, người chết không phải là để được tìm thấy, ngay cả bên dưới mồ chôn của mình. Họ cũng chẳng đơn giản là đi xa; bởi họ đâu có muốn đi; họ chết đâu phải do chọn lựa; họ mà có đi đến đâu, ấy là họ bị lôi đến đấy; và nếu như vậy, thì họ không còn tồn tại nữa, những sự hư vô của họ chẳng đi ngược với ý muốn của họ, cho bằng bị ép buộc phải rời Mardi. Dẫu theo cách nào, thì có điều gì đó đã hình thành nơi họ mà họ chẳng kiếm tìm. Thật vậy, nếu như Marjora can đảm có thề sống ở Willamilla này mãi muôn đời, và giữ lời thề ấy, thì đấy mới thật là hoàng gia; thế mà ông ta lại nằm ở đây. Này Marjora! Trỗi dậy! Này Juam nổi dậy! Nhìn này, tôi giẫm lên quyền trượng của ông; đám người đầy tớ hèn hạ của ông giẫm đạp lên ông ngay chính nơi ông đang nằm! Dậy, hỡi vua, dậy! Làm sao? không đáp à? Chớ thì những khúc xương ấy chẳng phải là của ông sao? Ôi, kẻ sống mới thắng lợi trên kẻ chết biết dường nào! Marjora! trả lời đi. Có? hay chẳng có? Tôi chẳng nhìn thấy ông; tôi chẳng nghe thấy ông; tôi chẳng cảm thấy ông; mắt này, tai này, tay này, hầu chứng minh ông có thật đều thành ra vô dụng cả; mà ví bằng có là thật, thì đấy là một cái gì vượt khỏi trí năng loài người ta. Chúng tôi phải có những tài năng khác mới nhận biết ông cho được. Phải, ông còn chẳng là một âm thanh vô hình; chẳng là tiếng dội của một tiếng dội; ngoài những khúc xương này đây. Donjalolo, tôi thiết tưởng ngài đã sa bẫy bọn sát nhân rồi: — ai trong số cha ông ngài sẽ trỗi dậy mà cứu đây? Tôi thấy ngài đang chết dần chết mòn: — ai trong số họ sẽ bảo ngài rằng có niềm vui nào đấy phía sau nấm mồ? Thế mà họ đã đến miền vô định cả rồi. Một câu rất đúng. Nó ở đâu? Đã chẳng có thầy tế Oro nào từng nói về nó cho tỏ tường; nên chi sẽ khó lòng mà tìm ra thiên đường của họ. Trong câu chuyện về cuộc đời Alma, thuộc bộ sử biên niên của Mohi, đã chép rằng một người đàn ông nọ có lần đã trỗi dậy khỏi mồ. Nhưng đã chẳng dụi mắt mình, và ông này chẳng phải đã trố mắt nhìn trống rỗng hơn bao giờ hết sao? Ông này còn chẳng tiết lộ được một điều gì. Hỡi các vị thần! để là một người qua đường ngoài kia!

            “Cùng lắm, nó chỉ là một niềm hy vọng. Nhưng một niềm mong có mang lại cái điều ta hằng ao ước chăng? Có thật nỗi khiếp sợ tránh mặt đối tượng của nó hay chăng? Bản năng thì đâu phải chất bảo quản. Ngọn lửa mà tôi né tránh, có lẽ sẽ thiêu rụi tôi. — Thế nhưng đã chết, mà như còn sống; sống, mà như đã chết; — các hiền nhân của Maramma đã phán như vậy. Nhưng ta có chết khi đang sống? Nhưng nếu các bậc cha ông đã chết của chúng ta vẫn còn sống ở đâu đó và bằng cách nào đó, thì tại sao những đứa con chưa ra đời của chúng ta lại không? Bởi tiến hay lùi, thì sự vĩnh cửu đều như nhau; chúng ta đã sẵn là cái hư vô mà chúng ta khiếp sợ trở thành. Một suy nghĩ thật phũ phàng! Nhưng thôi bỏ qua, — chuyện sẽ chẳng khác. Đây này, quả tim nóng rực của ta: để đập cuồng nhiệt như vậy một thời gian, để cảm thấy trong dòng máu đỏ chảy dồn, và rồi để hóa thành tro bụi, — liệu có thể như vậy được chăng? Nhưng kiềm lại, kiềm lại, mi, kẻ nói dối trong ta, mi nói với ta rằng ta bất tử — chẳng phải ta cũng sẽ như những khúc xương này? Để thành ra thế này đấy! Thế mà những cây cọ nhỏ giọt thơm ngát, cùng các thân cây của chúng đổ nhựa trắng, cùng các cùm lông vũ của chúng dập dờn khoe khoang trong gió, chúng tàn lụi đang khi còn sung sức nhất, và cúi khòm những thân cây hư hại của mình. Chẳng còn gì rốt; dòng sông hôm qua không chảy hôm nay; mặt trời mọc là một mặt trời lặn; đang sống nghĩa là đang chết; các ngọn núi tan đi; và hết thảy đều quay tròn: — các hệ và các tiểu hành tinh; mặt trời lăn bánh qua hoàng đạo, và hoàng đạo là một vòng quay. A các vị thần! trong toàn bộ sự chuyển động phổ quát này, tôi là ai mà dám minh chứng một cái gì bền vững?

            “Này các tù trưởng nhăn răng dưới hình dáng xương cốt, cút đi! Tất cả chỉ là tro bụi; biết đâu chừng đấy là tro bụi kẻ ăn mày; bởi lẽ trên thứ giường đất này, kẻ bần cùng có khi nằm chung với vua chúa, và thó mất đầu lâu của họ không chừng. Khúc xương này, là cánh tay của Marjora vĩ đại ư? Không, của ông liệt lào nào đấy. Bọn mi, là vua ư? Bọn mi, là người ư? Tờ chữ vi bằng đâu? Ta chẳng nhận tình bằng hữu của bọn mi, những bộ xương bôi bác bọn mi. Nhưng không, không; dẫu không phải, ôi Babbalanja! Thì bộ xương của chính mi, chính bản thân mi đang mang nó trong mình đây, qua cuộc đời phải chết này, rồi có kẻ sẽ nhìn nó, nhưng là qua tấm màng tự nhiên; mi đã sống đời sự chết; và mi sẽ trở thành thứ mà mình đang thấy nhãn tiền đây. Phải, con cháu của con cháu mi sẽ bước qua xác mi: chính mi ấy, câm nín như một đợt biển lặng.”

            Và trên các Vua San Hô, Babbalanja bước đi trong suy ngẫm sâu sắc.