CHƯƠNG LXVIII: RĂNG ĐƯỢC NHÌN NHẬN RA SAO Ở VALAPEE

            Cuộn qua những bụi rậm, như vết mãng xà, uốn lượn con đường chúng tôi đi. Và chẳng bao lâu, chúng tôi đến một rừng cây rộng thênh thang, uốn thành một vòm lá bầu dục. Nơi đây, chúng tôi ngả lưng thư thái và được phục vụ những đồ ăn thức uống.

            Ngoài điều này, đã xảy ra một chuyện đáng đề cập. Bỗng thấy hàm răng trắng đều của Hohora, một người trong số những người hầu của chúng tôi, Vua Peepi mới tỉnh bơ ngỏ ý xin Media cái ân huệ là nhổ những chiếc răng ấy ngay tại chỗ và dâng chúng lên cho cậu.

            Răng người, khi đã nhổ đi, thì được xem là một trong những món trang sức giá trị nhất ở Mardi. Vậy hãy mở nắp miệng hòm của ngươi cho to, Hohora, và trưng ra kho báu của ngươi. Một hàng ngũ bảnh bao quả là! đứng vai kề vai, chẳng có kẽ giữa. Thật là một bộ trang sức hoàn mỹ, Peepi nghĩ. Thế mà, có vẻ, nó không dành cho cậu; Media để nguyên hàm răng ấy cho chủ sở hũu hiện tại; bất kể chúng có nên đổi chủ hay chăng.

            Và từ đây, để dọn đường cho một số sự việc nhất định sẽ được thuật lại sau này, có đôi điều ta cần phải bàn thêm về cách mà răng người được nhìn nhận ở Mardi.

            Khi xâu lại với nhau, chúng được dùng làm vòng cổ hoặc đeo như hai giọt nước bên tai; chúng được gia công thành xúc xắc hoặc thay cho những mớ tóc thề, được trao cho nhau làm kỷ vật tình yêu.

            A! Cũng như ở mọi vùng đất, con người đấm ngực và bứt tóc mình mỗi khi phải gánh chịu đau khổ; và như thế, ở một số quốc gia, răng cũng bị lung lay dưới tác động của các cảm xúc tương tự. Ở mức độ lớn, điều này từng xảy ra ở các Đảo Hawaii, trước khi tượng thần và bàn thờ bị phá đổ. Vẫn còn sống ở Oaho các trưởng lão, những người từng hiện diện trong nghi thức đưa tang nổi tiếng của generalissimo hoàng gia quá cố của họ, Tammahammaha^[2], kể rằng chẳng biết đã có bao nhiêu cân ngà^[3] đã được thẩy trên mộ ông. Nếu như những voi trắng hoàng gia Xiêm La có ở đấy, hẳn chúng đã dâng lên những ngà voi dài, móc câu của mình, mà trên đó những con báo, kẻ thù của chúng, đã bị đâm xuyên; và kỳ lân đã nộp thanh đoản kiếm bất di bất dịch trên đầu của nó; và cá voi Cachalot oai vệ, tràng dài những tháp trắng trong hàm; phải, trên mộ người chiến binh khốc liệt ấy, những nai sừng tấm, những tuần lộc, và những hươu đã chất những gạc của chúng, như binh sĩ với vũ khí nơi chiến trường.

            Hỡi linh hồn uy nghi của Tammahammaha xăm trổ! Nếu những người mặc giáp trỗi dậy từ răng của một con rồng ghê tởm thì anh hùng hào kiệt nào sẽ bật ra từ nanh loài thú ăn thịt mà có thời đã gắn liền với chính những chiến binh! Liệu ta có phải là bà đồng Endor, mà ta đã gọi lên hồn ma ấy? Hay, Vua Saul, mà ta đã quá run rẩy trước cảnh tượng này?^[4] Vì, kìa! quanh ta hình xăm của Tammahammaha bành trướng, đến chừng cả bầu trời tựa như một tấm da hổ. Nhưng giờ đây, bóng ma lốm đốm ấy lướt qua; như một lá buồm chính trên tàu chiến, như mây cuốn xa, đến mạn dưới gió khi trời gió mạnh.

            Banquo^[5] đã chết, nào ta trở lại.

            Ở Valapee, chớ để lan ra thứ tập quán Hindoo man rợ khi dâng hiến những góa phụ cho các linh hồn của chúa tể họ; bởi lẽ, mang tang quyến, các goá phụ ở đó sẽ tái hôn. Cũng đừng để lan ra thứ tập quán Hawaii man dã mà hiến răng cho vong hồn kẻ chết; bởi lẽ, trước cái chết của một người bạn, chẳng ai lại hiến đi mọi thứ trong miệng để làm chứng cho nỗi thống khổ của mình. Trái lại, họ nhổ răng người quá cố, phân phát chúng cho những người đưa tang làm di sản tưởng niệm; còn ở các nơi khác, thìa bạc được trao làm quà.

            Từ sự quý giá trong cách nhìn nhận về răng người khắp quần đảo Mardi, và cũng từ kích cỡ thuận tiện của chúng mà răng ở đây được sử dụng như tiền tệ; các chuỗi răng được những người dân này xem trọng như thắt lưng hạt sò trong dân Winnebago miền Bắc; hoặc các vỏ ốc mắt chim trĩ trong dân Bengali. Tương tự, ở Valapee, những người ăn mày đẻ ra đã sẵn một khoản đầu tư kín gió trong miệng; song le, chưa bao lâu đã bị các vị chúa tể của họ trấn lột sạch sẽ; mặc cho họ miệng mồm cả đời không răng, và buộc họ phải ăn những món trái cây nghiền và flan chuối.

            Với vai trò là tiền tệ, răng người đỡ cồng kềnh hơn dừa rất nhiều - mà, giữa quần thể người mọi rợ sống biệt lập, họ lưu hành làm xèng; một quả, có lẽ, tương đương một xu penny. Có người lữ khách nọ ký sự về điều này, đã khanh khách cười rất đỗi; khi nhìn thấy sự khờ khạo của những con người bên ngoài văn minh ấy; thế mà người ấy đâu có hay chính mình mới là kẻ khờ khạo; bởi thứ tiền tệ của họ là do con người cố tình bày đặt ra, hầu thăm dò thói phung phí của các bà vợ; mấy quả dừa, dùng để chi tiền, quả là một gánh nặng để mang theo.

            Thêm một điều nữa, đó là lời thề long trọng nhất của một người Valapee bản địa ấy chính là lấy răng mình mà thề. “Thề có răng này,” Bondo nói với Noojoomo, “thề có răng này mà tau sẽ trả thù cho mi, Noojoomo!”

^[2] Vào những năm cuối triều đại trị vì của vua Kamehameha I, ông đã nảy sinh những tư tưởng hoài nghi trong việc thực hành hệ thống kapu cổ đại – một hệ thống cai trị nhà nước thông qua quyền lực của các tù trưởng và thượng tế; cùng lúc đó, về phía các dân thường, sự hoài nghi về hệ thống tôn giáo đa thần ở các hải đảo cũng ngày càng gia tăng. Đến năm 1819, nhà vua đã trăn trối cho người kế nhiệm mình, con trai cả Liholiho hay vua Kamehameha II – người không lâu sau đó đã cho đốt các tượng thần, bàn thờ, đền thờ heiaus – rằng nên cân nhắc lại vấn đề trung thành với hệ thống kapu và chỉ nên duy trì nó khi ông còn sống. Sự qua đời của vua Kamehameha I đã mở cửa cho cải cách tôn giáo và được nhiều sự ủng hộ của các tù trưởng, thượng tế, và người dân.

^[3] Răng của người đưa tang: có truyện kể rằng khi vua Kamehameha I qua đời, một số người bạn thân thiết nhất của vua đã suýt tự sát khi nhà vua qua đời; một số những người trung thành với vua thì đã tự sát thật, số khác tự xẻo mình, số khác nữa thì đấm miệng để hiến dâng răng của mình cho linh hồn quá cố của nhà vua

^[4] Saul, vua Israel, vì muốn tìm cách chống lại quân Philistine, đã tìm đến bà đồng Endor để triệu hồi linh hồn ngôn sứ Samuel xin được cố vấn; trong khi đó việc ngồi đồng, xem bói là một việc vi phạm Lề Luật của Israel, ngoài ra vua Saul cũng đã phạm nhiều việc khác trái mắt Đức Chúa, cho nên ngôn sứ Samuel đã phán rằng Thiên Chúa sẽ đoạt lấy nước Israel khỏi tay Saul để trao cho một người thân cận của vua là David.

^[5] Banquo, trong Macbeth của Shakespeare, là một vị tướng trong quân đội hoàng gia, là một người rất thân cận với Macbeth; vì lo rằng Banquo là mối đe doạ cho con đường trở thành vua của mình, một trong bốn lời tiên tri của ba nữcác phù thuỷ, nên Macbeth đã sai người ám sát tướng Banquo.