CHƯƠNG XIII: VỀ LỚP CÁ SỤN, VÀ NHỮNG LOÀI KỲ DỊ KHÁC TRÀN VÀO QUẤY PHÁ CÁC VÙNG BIỂN PHÍA NAM

          Đôi khi trong cuộc hải trình lẻ loi của chúng tôi, từng có những cảnh đã làm cho cảnh vật thêm đa dạng, nhất là khi chòm Song Ngư đang ở điểm hoàng đạo.

          Đấy là nghiên cứu thực vật trứ danh, họ nói, ở những thảo nguyên vùng Arkansas bát ngát; tôi xin gửi gắm sinh viên Ngành Ngư Học xuống một con thuyền không mui và những đồng hoang biển cả Thái Bình Dương. Khi con thuyền của bạn lướt đi thì những con quái vật biển lạ kỳ cũng lượn qua. Ở nơi khác, ta chẳng bao giờ được thấy thứ gì giống như chúng. Và chúng cũng chẳng ở bất kỳ đâu trong sách của các nhà tự nhiên học.

          Dẫu cho Mỹ Châu đã được khám phá, quận Cathays của biển sâu vẫn còn là bí ẩn. Và bất kỳ ai có vượt Thái Bình Dương hẳn đã đọc các bài đọc của Buffon. Con hải xà không phải là một chuyện hoang đường; và ở ngoài biển, thì rắn chỉ là một con sâu vườn. Trên đời có nhiều kỳ quan hơn những kỳ quan được người đời công nhận và nhiều cảnh tượng không được tiết lộ hơn bạn và tôi từng mơ về. Chuột chũi và dơi không thôi đã là những thứ đáng nghi, và sự bội tín đích thực duy nhất là để một con người đang sống tự bỏ phiếu chết cho chính mình. Ta lấy Sir Thomas Browne làm mẫu mực; người mà, đang khi làm tiêu tan “Những Lỗi Thô Tục,” đã chân thành ôm lấy hết thảy những mầu nhiệm trong Ngũ Thư.

          Nhưng kìa! hàng sải sâu dưới biển khơi, có nơi nào bạn từng thấy một bóng ma như thế? Một hình lưỡi liềm to tướng có gạc như một con tuần lộc, và một Đồng Bằng của những mồm những miệng. Nó chậm rãi chìm xuống, và chẳng còn được thấy nữa.

          Tiến sĩ Faust đã thấy quỷ; nhưng bạn đã thấy “Cá Đuối Quỷ”.

          Lại nữa kìa! Thêm một con khác đến. Jarl gọi nó là Cá Mập Xương. Con trưởng thành to cỡ một con cá voi, nó có đốm như báo và răng như ngà voi gối lên các hàm như những con hải mã. Với các thủy thủ, chẳng có gì gây kinh hoàng như khi ở cự li gần với một sinh vật thế này. Những con tàu lớn lái khỏi đường đi của nó. Và chúng nên thế, vì con tàu Essex xưa cùng những tàu khác, đã bị những con quái vật biển này đánh đắm, như loài cá sấu thọc cái mõm sừng của nó xuyên qua thuyền độc mộc Carribean.

          Thường trực với chúng tôi là nỗi lo sợ một tai họa bất thình lình từ những loài phi thường mà chúng tôi lướt qua gần như hàng giờ.

          Về phần cá mập, chúng tôi từng thấy chúng, chẳng phải từng con hay hàng chục, hàng trăm mà hàng ngàn hàng vạn. Hãy tin tôi, dưới biển có nhiều cá mập hơn người trần mắt thịt trên bờ.

          Và chó có bao nhiêu loại thì những con cá mắn đẻ ấy cũng bấy nhiêu. Các nhà tự nhiên học người Đức Müller và Henle, khi đặt tên thánh cho bọn cá mập, đã đặt cho chúng những cái tên ngoại đạo hơn cả; chúng được xếp cùng một họ với nhau - cái họ mà, theo Müller, tam thái chánh nhất phẩm, chắc chắn là một nhánh của tông Cá Sụn thượng cổ và tiếng tăm.

           Để bắt đầu. Ta có Cá Mập Nâu loại thường, hoặc là thầy cãi hải dương, như thủy thủ thường gọi: một kẻ xấc láo, tham lam, phàm ăn, mặc cho ăn đã những cú đập mạnh, vẫn thường kịch liệt đớp lấy cây chèo lớn của chúng tôi. Đôi khi những quý vị này bơi theo hàng đàn, nhất là quanh các phần thừa của một con cá voi bị thảm sát. Bọn chúng là những con kền kền của biển sâu.

          Chúng tôi cũng thường chạm trán Cá Mập Xanh đỏm dáng, một gã có cái mã dài, thon, mãnh, và nhã, với eo mảnh y như một cậu ấm phố Bond và hàm răng trắng nhất trần đời. Cái gã trai lơ khảnh ăn này luôn thong thả: cái vây vô tư, cái đuôi lười nhác. Thế mà chú ta lại trông nhẫn tâm như quỷ.

          Phong thái máu lạnh hào hoa ấy trông mới tương phản với cái vẻ ngông nghênh phũ phàng, man rợ của Cá Mập Hổ biết bao: một kẻ phàm ăn tròn trịa, béo tốt, với cái miệng phồng ưỡn và lương tâm suy đồi, lảng vảng đi tìm mồi để ngấu nghiến. Những kẻ hám ăn này là động vật ăn xác thối lính hải quân, bơi theo những con tàu ở các vùng biển Phía Nam, nhặt nhạnh những đầu thừa đuôi thẹo rác rưởi và thi thoảng được miếng mồi ngon, một thủy thủ trôi dạt. Thảo nào có chuyện các thủy thủ lên án chúng. Jarl có lần từng trấn an tôi rằng dẫu có gặp vận xui nhất thời thì cũng nên nhớ về một niềm an ủi ngọt ngào, rằng có thời ông đã từng thảm sát, không chỉ giết thôi, hàng đàn Cá Mập Hổ.

          Nhưng toàn bộ điều này là sai. Phải ghét cả thiên thần, nếu đã ghét cá mập. Cả hai được tạo ra dưới cùng một bàn tay. Và những con cá mập thì đáng yêu, chứng kiến những quý chuộng quốc nội. Chẳng Nữ Thần Báo Thù nào quá dữ tợn đến nỗi không có một khía cạnh hòa nhã. Ở chốn rừng rú hoang vu, một con báo mẹ âu yếm báo con, như Hagar với cậu Ishmael, hoặc một nữ hoàng Pháp với hoàng thái tử. Khi ghét, chúng ta đâu biết mình làm gì. Và tôi có lời của người bạn hào hoa Stanhope^[17] để làm chứng cho điều ấy: rằng kẻ nào tuyên bố thích một người biết ghét cay ghét đắng thì, cùng lắm, cũng chỉ là một dạng Hottentot biết cư xử mà thôi. Không phải lời nhận xét gì quá thanh tao, dù xuất phát từ người đàn ông thanh tao nhất. Nhưng khi người đào bới từ điển thốt ra câu đó, chắc chắn ông ta chẳng phải là một tín đồ Kitô giáo cho ra hồn. Song, thật khó để một người từ bỏ thứ bệnh tưởng thuộc thể tạng như vậy để được đong đầy nhựa sống và sự hiền hòa của phúc âm. Nhưng, với lòng tôn trọng, tôi phủ nhận rằng ông bác già Johnson thực sự tin vào thứ tình cảm được gán cho ông. Yêu một kẻ ghét mình ư? Ai lại thấy ngon miệng khi nếm mật đắng? Trong khi sự ghét là một thứ vô ơn. Vậy nên, ta hãy chỉ ghét cái lòng ghét; và một khi cho tình yêu cơ hội thể hiện, người ta có thể yêu một con kỳ lân. A! điều dễ nhất lại là điều tốt nhất; và để ghét, người ta phải vất vả hơn. Tình yêu là niềm vui sướng; nhưng lòng ghét là một cực hình. Và những kẻ ganh ghét thì áp những cực hình vặn ốc ngón tay, bốt Scotch, và Tòa án dị giáo Tây Ban Nha lên chính họ. Gói gọn trong năm chữ -ước gì nó là một nguyên âm kép kiểu Xiêm - kẻ ghét là kẻ ngu.

          Trong vòng vài ngày, Dê Biển của chúng tôi bị đuổi theo bởi hai con Cá Mập Hổ đã nói ở trên. Một đôi thân tín bất ly bơi dọc theo đường rẽ nước của chúng tôi, sát bên mạn, như một cặp cướp cạn, nhẩn nha cho tới khi bạn đến các giao lộ. Nhưng rồi, thấy cuộc săn là vô ích, chúng đành bỏ cuộc, càng lúc càng xa về phía đuôi thuyền, đến khi hoàn toàn khuất mắt. Ông Giời lấy làm thất vọng lắm; ông đã đứng rất lâu ở đuôi thuyền, tay cầm sẵn cây xiên để phóng một cú.

          Nhưng trong hết thảy bọn cá mập này, bọn Cá Mập Trắng ghê khiếp thì tôi xin kiếu. Dẫu rằng chúng ta không nên ghét gì cả, nhưng những sự không thích thì luôn là bộc phát và sự không thích thì không phải là sự ghét. Và tôi chưa bao giờ ép bản thân mình yêu được, hay là thân thiện, với một con Cá Mập Trắng. Nó chẳng phải loại sinh vật giành được cảm tình của thanh niên.

          Cái thứ bóng ma cá ấy rất ít gặp và hiện rõ vào ban đêm hơn là ban ngày. Lối giống Timon^[18], nó luôn bơi một mình, lượn ngay dưới mặt biển, để lộ một hình dáng dài, mờ, trắng sữa cùng hố răng trắng không đáy đôi lúc thoáng ẩn thoáng hiện. Nha sĩ, nó chẳng cần. Vào ban đêm, trông nó như một linh hồn âm thầm xuất hiện dưới nước, bề ngoài cứ lầm lầm lì lì khủng khiếp, con Cá Mập Trắng đã lắm phen gửi tới một cái rùng mình cho hai bọn tôi qua thuyền Dê Biển.

          Ngày đến, ở những vùng biển lặng sâu thẳm nhất, chúng tôi thường thấy chột dạ vì tiếng thở dài nặng nề của Cá Voi Grampus khi uể oải bơi lên bề mặt, chú lấy một hơi dài sau khi chợp mắt bên dưới.

          Hết lần này đến lần khác chúng tôi nhìn những con cá ngừ bạch tạng lao tới, bọn cá với tấm giáp phiến lá và những vảy vàng: vua Nimrod của các vùng biển, mà những con cá chuồn phải làm mồi cho. Khi bay khỏi những kẻ săn đuổi chúng, nhiều con bay cả lên thuyền chúng tôi. Thế mà chúng cứ vì một cú choáng mà lăn ra chết. Chẳng điều dưỡng nào có thể làm chúng hồi tỉnh được. Một trong những chiếc cánh thì tôi cắt bỏ, trải cho khô dưới một vật nặng. Trong vòng hai ngày là có miếng màng mỏng, khắp nơi có các đường vân như trên lá cây, trong suốt như thạch bóng cá và nhuốm những ánh màu rực rỡ, như lụa đổi màu.

          Hầu như mỗi ngày, chúng tôi rình Cá Voi Hoa Tiêu - đen như than và bóng nhẵn. Chúng dường như bơi bằng cách quay vòng vòng dưới nước, như một bánh xe; những vây lưng đôi khi chĩa ra như những nan hoa.

          Một loài có phần tương tự nhưng nhỏ hơn, mũi như gắn bộ xén, là bọn Cá Heo Cướp Biển; chúng được gọi vậy có lẽ vì thiên hướng cướp biển của chúng, rình những con cá ôn hòa trên những vùng biển khơi và cướp đi cả xác lẫn hồn chỉ bằng một ngụm. Bọn Thổ Tàn Ác! một cuộc thập tự chinh nên được giảng dạy chống lại bọn này.

          Ngoài những điều ấy, chúng tôi từng chạm trán Cá Voi Sát Thủ và Cá Voi Quất Đuôi, tới nay là những con hăng và “máu” nhất trong các tông loài có vây. Dù hơi lớn hơn cá heo chuột một chút, một băng bọn chúng chẳng thèm lao vào tấn công con thủy quái. Chúng nhử con quái vật như thả chó săn bò mộng. Cá Voi Sát Thủ đớp con Cá Voi Đầu Bò bằng cách ngoác hàm rộng đầy uất hận, và Cá Voi Quất Đuôi thì siết chặt, và đánh vào con thú bằng những chiếc đuôi săn gân. Thường thì chúng là những kẻ chinh phục, giày vò đối thủ cho tới chết. Dẫu rằng cũng xin thú thật, chỉ cần con thủy quái quất chiếc đuôi đáng sợ thì chúng sẽ bay cả lên không, như thể bị sừng Taurus hất đi.

          Chúng tôi đã được nhìn thấy cảnh tượng ấy. Nếu như danh họa Wouvermans từng vẽ cuộc săn bò mà có ở với chúng tôi thì đây sẽ là một cơ hội hiếm hoi dành cho cây bút chì của ông. Và Gudin hoặc Isabey hẳn đã quẳng vùng biển xanh cuộn sóng vào trong tranh. Sau cùng, một trong những mặt trời hè đang lặn của Claude sẽ tôn lên cái toàn thể. Ôi, tin tôi đi, các sinh vật của Chúa chiến đấu với nhau, vây đền vây, một ngàn dặm cách đất liền, và lấy đường chân trời tròn làm đấu trường, ấy chẳng phải đối tượng thấp kém cho một tuyệt tác.

          Đấy chỉ là một vài cảnh tượng ngoài biển lớn Phía Nam. Nhưng chúng tôi không kể hết ra. Thái Bình Dương thì đông như đất Tàu.

^[17] Bá tước Philip Dormer Stanhope của Chesterfield (1694 – 1773) với tác phẩm Letters to His Son.

^[18] Timon of Athens của Shakespeare