Vấn đề là ở chỗ

QUYỂN 2 - Phần 1 - Chương 2 (1)

Còi hú lên báo hiệu giờ giới nghiêm, thảm thiết xuyên qua màn mưa không ngớt; mấy thằng nhỏ xô nhau dồn vào bếp, quýnh quáng cài chặt then cửa như để tự bảo vệ mình khỏi những ác quỷ nào lẩn quất trong bụi rậm. Một trăm bốn bốn inch nước không ngừng điểm nhịp đều đều u ám lên các mái nhà thành phố cảng. Khó mà tưởng tượng được bất cứ ai có thể chọn thời điểm này trong năm để phát động một đợt tấn công, huống chi những kẻ chiến bại đã kiệt quệ rã rời bên lãnh thổ Vichy. Nhưng tất nhiên ta phải nhớ tới trận Bình nguyên Abraham.^{^[1]} Một cuộc cảm tử táo bạo có thể thay đổi toàn bộ hình dung về những điều có thể và không thể.

Scobie bước ra, đi vào màn đêm rả rích, tay cầm chiếc ô lớn kẻ sọc: trời quá nóng để mặc áo mưa. Ông rảo bước một vòng quanh khu vực nhà mình; không một ánh đèn ló ra, các cửa chớp trong bếp đã đóng và dãy nhà Creole đã thành vô hình sau màn mưa. Một chiếc đèn pin thoáng lóe lên trong bãi đỗ xe bên kia đường, nhưng khi ông cất tiếng gọi, nó vụt tắt: có lẽ chỉ là trùng hợp: chẳng ai ở đó có thể nghe được tiếng ông qua tiếng mưa rầm rầm trên mái. Trên Cape Station, nhà ăn của các sĩ quan vẫn sáng, ánh sáng ướt nhẹp rọi về phía biển nhưng việc đó không thuộc trách nhiệm của ông. Đèn pha của các xe tải quân sự giăng thành một chuỗi hạt dọc rìa đồi, nhưng đó cũng là việc của người khác.

Trên con đường đằng sau bãi đỗ xe, một ánh đèn đột ngột bật lên ở một trong các căn nhà Nissen,^{^[2]} nơi ở của các sĩ quan cấp thấp; căn đó hôm qua còn chưa có ai, có lẽ một khách vừa chuyển vào. Scobie nghĩ đến việc lấy xe khỏi gara, nhưng căn nhà chỉ cách ông vài trăm thước, thế nên ông đi bộ. Trừ âm thanh của mưa, trên đường, trên mái, trên ô, im lặng tuyệt đối ngự trị: chỉ có tiếng rên rỉ lịm dần của những hồi còi báo hiệu còn bập bùng trong tai ông một hai giây nữa. Sau này nhìn lại, Sobie thấy đây dường như là điểm tiệm cận hạnh phúc nhất mà ông chạm được: chìm trong bóng tối, một mình, giữa màn mưa, không tình yêu, không lòng thương hại.

Ông gõ cửa căn Nissen, gõ mạnh vì tiếng mưa quật trên mái tôn đen kịt như một đường hầm. Ông phải gõ hai lần cửa mới mở. Ánh sáng làm ông choáng mù trong thoáng chốc. Ông nói, ‘Tôi xin lỗi phải làm phiền bà. Một ngọn đèn của bà bị lộ.’

Một giọng phụ nữ đáp, ‘Ôi, tôi xin lỗi. Tôi bất cẩn quá...’ Mắt ông đã nhìn rõ, nhưng trong khoảnh khắc ông không thể gọi được tên những đường nét đã hằn trong trí nhớ. Ông biết tất cả mọi người trong thuộc địa. Đây là một ai đó đến từ bên ngoài... dòng sông ... sáng sớm ... đứa trẻ thoi thóp.

‘À,’ ông nói, ‘là bà Rolt, phải không? Tôi tưởng cô đang trong bệnh viện?’

‘Phải. Ông là ai? Tôi có biết ông không?’

‘Tôi là Thiếu tá cảnh sát Scobie. Tôi đã thấy cô ở Pende.’

‘Tôi xin lỗi,’ cô nói. ‘Tôi chẳng nhớ điều gì xảy ra ở đó cả.’

‘Tôi có thể sửa đèn cho cô được không?’

‘Tất nhiên. Mời ông.’ Ông bước vào, kéo rèm lại và di chuyển một chiếc đèn bàn. Căn phòng được ngăn đôi bởi một tấm rèm: một bên là giường, bàn trang điểm tạm bợ: bên kia là cái bàn, mấy cái ghế - những món đồ được cấp cho các sĩ quan cấp thấp lương dưới 500 bảng một năm. Ông nói, ‘Những đồ đạc này không làm cô kiêu hãnh lắm nhỉ? Giá mà tôi biết. Tôi đã có thể giúp.’ Giờ ông có thể nhìn kỹ cô: khuôn mặt trẻ kiệt quệ, mái tóc khô héo không sức sống... Bộ đồ ngủ cô đang mặc quá rộng so với cô: cơ thể cô chìm nghỉm trong đó: nó rủ xuống thành những nếp gấp xấu xí. Ông nhìn xem chiếc nhẫn có còn lỏng lẻo bám trên ngón tay không nhưng nó đã biến mất.

‘Mọi người đều rất tốt,’ cô nói. ‘bà Carter cho tôi một cái ghế nệm rất dễ thương.’

Mắt ông lang thang quanh phòng: chẳng tìm được ở bất kỳ đâu chút dấu ấn cá nhân: không ảnh, không sách, không bất kỳ loại nữ trang nào, nhưng rồi ông nhớ ra cô chẳng mang gì khỏi biển ngoài chính mình và tấm album tem.

‘Có nguy hiểm gì không?’ cô bồn chồn hỏi.

‘Nguy hiểm?’

‘Loạt còi báo động ấy.’

‘Ồ, không hề. Đó chỉ là cảnh báo không kích thôi. Chừng một tháng một lần. Chẳng bao giờ có gì xảy ra.’ Ông nhìn cô hồi lâu lần nữa. ‘Lẽ ra họ không được để cô rời bệnh viện sớm thế. Còn chưa đầy sáu tuần ...’

‘Tự tôi muốn đi đấy. Tôi muốn được một mình. Người ta cứ đến thăm tôi suốt.’

‘Chà, giờ tôi cũng đi đây. Nhớ là nếu cô có bao giờ muốn bất cứ điều gì thì tôi ở ngay dưới đồi nhé. Ngôi nhà trắng hai tầng bên kia bãi đỗ xe, nằm trên một đầm lầy.’

‘Ông sẽ không ở lại cho đến khi mưa ngừng sao?’ cô hỏi.

‘Tôi không nghĩ là nên vậy,’ ông nói, ‘cô thấy đấy, sẽ cứ thế này cho tới tháng Chín,’ và khơi lên được ở cô một nụ cười ngượng ngùng gắng gượng.

‘Tiếng ồn thật kinh khủng.’

‘Vài tuần là cô sẽ quen thôi. Như sống cạnh đường tàu ấy mà. Nhưng cô sẽ không phải quen đâu. Họ sẽ cho cô về nhà rất sớm thôi. Hai tuần nữa có tàu đến.’

‘Ông muốn uống chút gì không? bà Carter còn cho tôi một chai gin cùng chiếc ghế nệm.’

‘Vậy thì tốt hơn là tôi giúp cô uống nó.’ Khi cô lấy cái chai ra, ông nhận ra nó đã vơi gần nửa. ‘Cô có chanh không?’

‘Không.’

‘Người ta hẳn phải cho cô một thằng nhỏ chứ?’

‘Vâng, nhưng tôi không biết phải bảo nó làm gì. Vả lại dường như chẳng bao giờ thấy nó ở đây.’

‘Cô cứ để nguyên thế mà uống à?’

‘Ồ không, tôi còn chưa đụng vào. Thằng nhỏ làm đổ - nó nói thế.’

‘Đến sáng tôi sẽ nói chuyện với thằng nhỏ của cô,’ Scobie nói. ‘Cô có tủ đá chứ?’

‘Vâng, nhưng thằng nhỏ không kiếm được đá cho tôi.’ Cô yếu ớt ngồi xuống một cái ghế. ‘Đừng nghĩ tôi ngờ nghệch. Chỉ là tôi không biết mình đang ở đâu. Tôi chưa bao giờ đến nơi nào như thế này.’

‘Cô từ đâu đến?’

‘Bury St Edmunds. Ở Suffolk. Tám tuần trước tôi còn ở đó.’

‘Ồ không, làm sao cô ở đó được. Cô ở trên thuyền mà.’

‘Vâng. Tôi quên mất cái thuyền.’

‘Họ đáng lẽ không được đẩy cô khỏi bệnh viện khi chỉ có một mình thế này.’

‘Tôi ổn. Họ cần dùng giường của tôi. Bà Carter nói bà ấy sẽ tìm phòng cho tôi, nhưng tôi muốn được một mình. Bác sĩ bảo họ là tôi có thể làm những gì tôi muốn.’

Scobie nói, ‘tôi có thể hiểu là cô không muốn ở với bà Carter, cô chỉ cần nói một lời thì tôi cũng sẽ đi.’

‘Tôi muốn ông chờ tới khi hết còi An Toàn.^{^[3]} Tôi hơi sợ, ông biết đấy.’ Sức chịu đựng của phụ nữ lúc nào cũng làm Scobie kinh ngạc. Người này đã sống qua bốn mươi ngày trên một chiếc thuyền không che chắn, vậy mà lại nói mình sợ. Ông nhớ tới những ca tử vong trong báo cáo của ông kỹ sư trưởng: viên sĩ quan boong và hai thủy thủ đã chết, thợ đốt lò phát điên vì uống nước biển và nhảy xuống biển tự tử. Khi phải đối mặt áp lực, đàn ông luôn là kẻ đứt dây. Giờ cô đã lại co về, dựa lên sự yếu đuối của mình như lên một tấm gối.

Ông nói, ‘Cô đã quyết định chưa? Cô sẽ trở lại Bury chứ?’

‘Tôi không biết. Có lẽ tôi sẽ kiếm một công việc.’

‘Cô có kinh nghiệm gì không?’

‘Không,’ cô thú nhận, quay mặt tránh ánh mắt ông. ‘Ông thấy đấy, tôi mới ra trường được một năm.’

‘Họ có dạy cô gì không?’ Ông thấy dường như điều cô cần hơn hết lúc này chỉ là chuyện trò, chuyện trò ngớ ngẩn không mục đích. Cô nghĩ cô muốn ở một mình, nhưng điều cô sợ là trách nhiệm khủng khiếp đi cùng việc nhận lòng cảm thông. Làm sao một đứa trẻ như thế này có thể vào vai người phụ nữ có chồng chết đuối gần như ngay trước mắt? Vậy thì chẳng khác nào trông chờ cô đóng vai Lady Macbeth. Bà Carter hẳn chẳng có chút thông cảm nào với thiếu sót của cô. Bà Carter, tất nhiên, sẽ biết phải hành xử ra sao vì chính tay bà đã chôn một người chồng và ba đứa con.

Cô nói, ‘tôi giỏi nhất môn bóng lưới,’ cắt ngang dòng suy nghĩ của ông.

‘Chà,’ ông nói, ‘cô không hẳn có thân hình phù hợp để làm một huấn luyện viên thể thao. Hay là có, khi cô khỏe?’

Đột nhiên, không báo trước, cô bắt đầu nói. Cứ như thể do vô tình dùng đúng mật khẩu, ông đã khiến cánh cửa mở ra: chính ông cũng không thể nói được mình đã dùng từ nào. Có lẽ là từ ‘huấn luyện viên thể thao’, vì cô bắt đầu liến thoắng kể cho ông về môn bóng lưới (nếu là bà Carter, ông nghĩ, thì có lẽ sẽ nói về bốn mươi ngày trên con thuyền không che chắn và vị hôn phu ba tuần). Cô nói, ‘tôi ở trong đội tuyển trường hai năm,’ hào hứng chồm người ra trước, cằm gối lên bàn tay, khuỷu tay xương xẩu tì lên đầu gối gầy guộc. Làn da trắng của cô - chưa bị atabrine hay ánh nắng làm cho vàng đi - làm ông nghĩ tới một khúc xương mà biển đã rửa sạch và đánh dạt lên bờ.’ Một năm trước đó, tôi ở đội hai. Hẳn tôi sẽ thành đội trưởng nếu tôi ở lại một năm nữa. Năm 1940, chúng tôi đã đánh thắng Roedean và cầm hòa Cheltenham.’

Ông lắng nghe với lòng quan tâm mãnh liệt của một người đối với cuộc sống của một người lạ, lòng quan tâm mà những người trẻ thường nhầm là tình yêu. Ông cảm thấy sự an toàn của tuổi tác khi ngồi đó nghe cô nói, với ly gin trong tay và mưa rầm rập bên ngoài. Cô kể với ông rằng trường cô nằm trên quả đồi ngay sau một cảng biển: rằng họ có một giáo viên người Pháp tên Mile Dupont, rất xấu tính. Cô hiệu trưởng có thể đọc tiếng Hy Lạp thuần thục như tiếng Anh – đọc Virgil.

‘Tôi đã luôn nghĩ Virgil viết tiếng Latinh đấy.’

‘À vâng. Ý tôi là Homer. Tôi không giỏi Kinh điển chút nào.’

‘Cô có giỏi môn nào ngoài bóng lưới không?’

‘Tôi nghĩ môn kế tiếp tôi giỏi là toán, nhưng tôi chưa bao giờ giỏi lượng giác.’ Mùa hè họ ra cảng tắm biển, và thứ Bảy nào họ cũng đi đã ngoại trên đồi - đôi khi họ chơi cưỡi ngựa đuổi theo người tung giấy,^{^[4]} và một lần một cuộc lượn xe đạp đã thành hỏng bét vì mọi người đi tán loạn khắp nơi, có hai cô ả mãi một giờ sáng mới mò về. Ông lắng nghe thích thú, xoay xoay gin trong ly mà không uống.

Tiếng còi An Toàn lại rú lên át tiếng mưa, nhưng cả hai không còn để ý. Ông nói, ‘Và rồi đến kỳ nghỉ, cô lại về Bury?’

Ra là mẹ cô đã qua đời mười năm trước, và cha cô là một mục sư có liên hệ nào đó với nhà thờ tổng giáo xứ. Họ có một ngôi nhà rất nhỏ trên đường Angel Hill. Có lẽ ở Bury cô không hạnh phúc bằng khi ở trường, vì ngay khi có thể, cô đã lái ngay sang chuyện cô giáo dạy thể dục trùng tên với mình - Helen, người mà suốt năm cô dành một schwarmerei khổng lồ.^{^[5]} Giờ đây cô cười niềm mê đắm này từ một độ cao chiếu cố: đó là dấu hiệu duy nhất cho ông thấy cô là người lớn, rằng cô là - hay từng là - một phụ nữ đã kết hôn.

Cô đột ngột ngừng lại, nói. ‘Thật ngớ ngẩn khi kể cho ông những chuyện này.’

‘Tôi thích mà.’

‘Ông còn chẳng hề hỏi tôi về - ông biết đấy -’

Ông biết, vì ông đã đọc báo cáo. Ông biết chính xác khẩu phần nước cho mỗi người trên thuyền - một cốc hai lần một ngày, sau hai mươi mốt ngày thu lại còn nửa cốc. Khẩu phần này đã được duy trì đến hai mươi bốn giờ trước cuộc giải cứu chủ yếu nhờ những người chết khiến dư ra chút đỉnh. Đằng sau những tòa nhà trường học của cảng biển, cột totem của trò bóng lưới, ông nhận ra cơn sóng kinh hoàng đẩy cái thuyền lên rồi thả rơi nó, đẩy lên rồi lại thả rơi ngay. ‘Khi rời trường tôi khổ sở lắm - lúc đó là cuối tháng Bảy. Tôi khóc nấc trên taxi suốt dọc đường ra ga.’ Scobie đếm - từ tháng Bảy đến tháng Tư: chín tháng: thời kỳ thai nghén, được sinh ra là cái chết của một người chồng. Đại Tây Dương xô dạt họ vào bãi biển châu Phi dài bằng phẳng như xô xác một con tàu đắm, người thủy thủ đã gieo mình xuống biển. Ông nói, ‘Chuyện này thú vị hơn. Chuyện kia tôi có thể đoán được.’

‘Tôi nói nhiều quá thể. Ông biết không, tôi nghĩ tối nay tôi sẽ ngủ được.’

‘Lâu nay cô không ngủ được sao?’

‘Ở bệnh viện người ta thở khò khè khắp quanh tôi. Người ta xoay người, thở và lẩm bẩm. Khi đèn tắt, cảm giác hệt như - ông biết đấy.’

‘Ở đây cô sẽ được ngủ yên tĩnh. Không phải sợ gì hết. Luôn có người trực cả đêm. Tôi sẽ nói chuyện với cậu ta.’

‘Ông tốt quá,’ cô nói. ‘bà Carter và những người khác - họ cũng đều rất tốt.’ Cô ngước khuôn mặt nhàu nhĩ, bộc trực và ngây thơ lên nói, ‘Tôi quý ông lắm.’

‘Tôi cũng quý cô,’ ông nghiêm trang nói. Cả hai cùng có cảm giác an toàn vô biên: họ là hai người bạn không bao giờ có thể làm gì ngoài làm bạn - giữa họ có khoảng cách an toàn, hố sâu ngăn cách tạo bởi một người chồng đã chết, một người vợ còn sống, một người cha mục sư, một giáo viên thể dục tên Helen, và hàng năm hàng năm trời kinh nghiệm. Họ không phải lo xem nên nói với nhau điều gì.

Ông nói, ‘Chúc ngủ ngon. Mai tôi sẽ mang tới vài con tem cho cuốn album của cô.’

‘Sao ông biết về cuốn album của tôi?’

‘Đó là công việc của tôi. Tôi là cảnh sát.’

‘Chúc ngủ ngon.’

Ông bước đi, thấy một niềm hạnh phúc lạ lùng, nhưng điều này ông sẽ không nhớ là hạnh phúc như nhớ về việc bước vào bóng tối, một mình trong mưa.

^{^[1]} Bình nguyên Abraham nằm ở tây nam thành phố Quebec, Canada. Vào tháng 9 năm 1759, quân đội Anh đã bất ngờ tấn công và đánh bại quân đội Pháp tại đây, nhờ đó giành quyền kiểm soát Canada.

^{^[2]} Nissen (1871-1930), kỹ sư trong quân đội Canada đã thiết kế một dạng nhà di động ghép từ các tấm sắt đúc sẵn, được quân đội Anh áp dụng rộng rãi trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.

^{^[3]} All Clear: còi báo tình trạng nguy hiểm đã chấm dứt.

^{^[4]} Tên trò chơi trong nguyên văn: paper-chase.

^{^[5]} Tiếng Đức: ái mộ quá đà.

Tags: Anh Hoa Graham Greene