The Prioress’s Tale

The Prioress’s Tale, chuyện kể của Nữ tu viện trưởng – Mẹ bề trên (đã được mô tả rất đáng nhớ trong General Prologue) – được nối vào sau, và điều này chẳng hề là ngẫu nhiên, The Shipman’s Tale (với đoạn cuối dẫn thẳng đến câu chuyện của Mẹ bề trên). Đây là một bài thơ viết theo thể rhyme royale, rất ít xuất hiện trong Canterbury Tales (bên cạnh phần lớn các chuyện viết theo vần đôi, thể thơ bảy câu này được Chaucer dùng trong các chuyện kể bởi Prioress, Second Nun, Clerk, Man of Law, trong Canterbury Tales, và còn có The Parlement of Fowls đứng riêng).

THE PRIORESS’S TALE

Ôi lạy Chúa, cả sáng danh Người

Tỏa rạng trên khắp thế trần bao la

Bởi lời chúc tụng vinh quang Người

Đâu chỉ kẻ quyền quý mới thốt ra,

Từ miệng trẻ, ân đức Người cao cả

Được tỏ bày, thuở còn bú mẹ

[7] Ngợi ca Người, đôi khi bập bẹ.

Con muốn ngợi khen, hết sức mình,

Dâng lên Chúa, và dâng Mẹ tinh tuyền,

Đấng sinh Người, mà vẫn nữ trinh,

Con nguyện dốc hết lòng kể câu chuyện;

Nhưng chẳng vì thế Mẹ thêm vinh hiển,

Bởi danh Mẹ muôn kiếp trường tồn,

[14] Con cậy trông cứu rỗi linh hồn.

Nữ đồng trinh, Đức Mẹ lòng lành!

Bụi gai Moses rực lửa chẳng rã!

Thôi thúc tựa trời cao chí thánh,

Lòng khiêm cung Mẹ, Thần khí giáng hạ,

Quyền năng ấy đức Chúa tỏ lòng Bà;

Hỡi thần trí thánh thiêng nhập thể,

[21] Xin ban phước câu chuyện được kể!

Ôi Thánh Mẫu nhân lành cao sang,

Đức hạnh cùng đức khiêm nhường vinh hiển,

Chẳng lời lẽ tôn vinh thỏa đáng,

Bởi khi con ngặt nghèo cơn nguy biến,

Chưa khẩn nài Đức Mẹ đã xuất hiện,

Soi sáng con, lời mẹ cầu bầu,

[28] Dẫn đến Con Mẹ hằng yêu dấu.

Con yếu hèn, ôi Mẹ ân đức,

Để tỏ bày danh Mẹ chốn trần gian

Trọng trách ấy, sao con đủ sức;

Như trẻ thơ chỉ bập bẹ lan man

Chẳng nói được, dẫu một từ đơn giản,

Con cũng thế, nguyện Mẹ dẫn lối

[35] Cho những lời con thốt qua môi.

Ở châu Á, trong thành phố lớn,

Giữa khu Cơ Đốc, có một Ghetto

Cậy chúa nọ bảo lãnh nhơn nhơn,

Mặc sức cho vay ăn lời cắt cổ,

Thật ác đức giữa chiên lành khốn khổ;

Xóm ấy ai cũng đi qua được

[42] Cả hai đầu không gì ngăn bước.

Có một ngôi trường Cơ Đốc nhỏ

Xa tít tắp cuối xóm Do Thái này,

Dòng dõi Ki tô, các học trò

Được chăm bẵm ở đây và được dạy

Những giáo lý vẫn được dạy xưa nay,

Tức là, dạy hát và dạy đọc,

[49] Như trẻ được dạy khi đi học.

Bà góa nọ có đứa con trai,

Học trò nhỏ mới lên bảy tuổi đầu

Cũng đi học ngoan ngoãn như ai,

Và hễ thấy ảnh Đức Mẹ ở đâu,

Liền quỳ xuống, cậu bé chẳng đợi lâu,

Bởi được dạy, và lập tức xướng

[56] ‘Kính mừng Mẹ,’ ở ngay trên đường.

Bà góa dạy đứa trẻ như thế

Kính Đức Mẹ, mẹ Thiên Chúa lòng lành,

Luôn kính cẩn, cậu chẳng bê trễ,

Bởi tâm hồn con trẻ học thật nhanh.

Nghĩ chuyện này, lại nhớ đến ông thánh

Nicholas, khi còn rất nhỏ,

[63] Lòng tôn kính Chúa đã biết tỏ.

Khi trong lớp học kinh như thường,

Kinh Lạy Cha, và kinh Kính mừng Ma

Bỗng “Đức Mẹ Alma” lĩnh xướng,

Nơi đám trẻ đang học hát thánh ca

Dẫu sợ, cậu nhích lại gần tiếng lạ

Chăm chú lắng, từng nốt từng câu,

[70] Cho đến khi thuộc hết khổ đầu.

[Cậu bé nghe được bài hát Alma Redemptoris Mater – Đức mẹ dưỡng sinh Chúa cứu thế, là một trong bốn thánh ca kính Đức Mẹ cổ xưa của Giáo hội Công giáo; Alma Redemptoris Mater được hát trong mùa vọng và giáng sinh, với câu mở đầu chính là tên bài hát.]

Cậu chẳng hiểu bài hát La Tinh,

Vì còn nhỏ, cũng lại quá thơ ngây,

Rồi một hôm nhờ bạn thân tình,

Giải cho cậu nghĩa của bài ca ấy,

Và tại sao hát thường xuyên đến vậy;

Cậu nài xin quá đỗi chân thật,

[77] Mãi như thế, chân quỳ dưới đất.

Người bạn kia, vốn đi học trước

Trả lời: “Bài hát ấy, tớ nghe kể,

Ngợi ca Mẹ, đấng đầy ơn phước,

Kính chào Mẹ Thiên chúa, và cũng để

Xin nâng đỡ lúc Chúa gọi ta về.

Tớ chẳng thể nói rõ ngọn ngành.

[84] Tớ chỉ hát, ngữ pháp đâu rành.”

“Vậy là bài hát ấy tôn vinh

Mẹ Thiên Chúa?” cậu ngây thơ thốt lên.

“Vậy thì ta phải cố hết mình

Thuộc bằng hết, trước khi Giáng sinh đến.

Dẫu trên lớp có bị phạt đứng lên.

Dẫu một tiếng ba lần bị đánh,

[91] Mình quyết làm Đức mẹ sáng danh!”

Khi về cậu lầm bầm to nhỏ,

Ngày qua ngày, đến lúc chẳng còn quên,

Rồi cậu hát dõng dạc thật rõ,

Từng từ một với giai điệu vang rền.

Cổ họng cậu, ngày hai lần cất lên,

Một lần đi và một lần về,

[98] “Lạy Mẹ dưỡng sinh Chúa cứu thế.”

Vậy là qua xóm Do Thái nọ,

Ngày hai lần, cậu bé đi và về,

Hễ cao hứng, cậu rống thật to,

Lúc nào cũng “Lạy mẹ Chúa cứu thế.”

Thấu tim cậu vẻ dịu ngọt mẩn mê

Của Mẹ Chúa, nên khi cầu nguyện,

[105] Chẳng thể nào thôi hát huyên thuyên.

Rắn Satan, cừu thù ác hại,

Đặt tổ ong trong lòng dân xóm ấy,

Trỗi lên gọi, “Ôi, dân Do Thái!

Há chẳng phải các người nhục thối thây,

Khi một đứa con nít đi qua đây,

Nhơn nhơn trước mặt, hát như thế,

[112] Phỉ báng lề luật quá ê chề?”

Xóm Do Thái nổi cơn tức giận,

Đứa bé kia nhất quyết bị loại bỏ.

Và họ thuê một kẻ sát nhân,

Hắn bí mật nấp sẵn trong hẻm nọ;

Và ngay khi cậu bé đi qua đó

Tên Do Thái liền vồ lấy cậu,

[119] Cắt đứt cổ, quẳng xuống hố sâu.

Chúng quẳng xác xuống một hố phốt

Nơi chúng trút thứ xú uế lầy nhầy.

Ôi đúng con cháu nhà Herod,

Khuây khỏa chăng, ý đồ xấu xa ấy?

Vụ giết người chắc chắn sẽ lộ tẩy,

Nhất là nơi danh Chúa rạng ngời;

[126] Máu kêu gào tội ác các ngươi.

[Con cháu Herods: Ám chỉ vua Herod đã gây ra cuộc thảm sát hài nhi, giết tất cả các bé trai ở Bethlehem nhằm tiêu diệt Jesus Christ.]

Ôi trinh nguyên, tử đạo vinh quang,

Giờ đây cậu có thể hát mãi mãi,

Chiên con trắng ngự trên thiên đàng;

Thánh John tông đồ, sử gia vĩ đại,

Ở đảo Patmos viết, rằng nếu ai

Đi trước Chiên này, hát bài ca mới

[133] Thì chưa từng biết phụ nữ trong đời.

[Đoạn này nhắc đến sách Khải Huyền 14:3–4, nơi Thánh John viết về những linh hồn thanh sạch đi theo Chiên Thiên Chúa và hát một bài ca mới trên thiên đàng.]

Suốt đêm hôm ấy bà góa đợi,

Mong con về, nhưng chẳng trông thấy đâu;

Thế nên khi mới thấy mặt trời,

Mặt trắng bệch như chết, đầy lo âu

Ở trường và khắp nơi, bà tìm cậu,

Mãi đến khi rốt cuộc được rỉ tai

[140] Lần cuối thấy ở xóm Do Thái.

Lòng chan chứa mẫu tử bao la,

Bà đi tìm, như thể trí đã hỏng,

Khắp những nơi nào bà nghĩ là

Sẽ tìm thấy đứa con trai bé bỏng;

Hướng về Mẹ Chúa, Đức Mẹ lành lòng,

Mụ cầu khẩn, và quyết tìm ra

[147] Con trong xóm Do Thái xấu xa.

Mụ khẩn khoản hỏi han thảm thiết

Từng người một, trong xóm Do Thái lạ,

Cậu nhỏ con bà ai có biết.

Chúng bảo không; nhưng lượng Chúa bao la

Trong thoáng chốc ban trí khôn cho bà,

Bà đến gọi con ngay gần chỗ

[154] Chúng vứt xác cậu xuống cái hố.

Quyền năng Chúa, ôi đấng tối cao

Qua miệng kẻ vô tội, rạng vinh quang!

Như ngọc trinh khiết, ngọc lục bảo

Gương tử đạo tựa hồng ngọc rực sáng,

Từ cổ họng rách toạc cất tiếng vang

“Lạy Mẹ dưỡng sinh Chúa cứu thế,”

[161] Rung chuyển khắp hố phốt u mê.

Người Cơ Đốc đi qua xóm ấy

Xem chuyện lạ chưa từng thấy trong đời,

Họ vội mời thẩm phán tới đây;

Ngài đến ngay chẳng để ai phải đợi,

Và ngợi khen Thiên Chúa, vua Nước trời,

Cùng Đức Mẹ, vinh quang nhân loại,

[168] Rồi ngài bắt hết bọn Do Thái.

Đứa trẻ cùng tiếng rên vang vọng

Được đưa lên, vẫn không ngừng bài ca,

Và một đám rước thật long trọng

Đưa cậu đến một tu viện không xa.

Bên linh cữu, mẹ cậu bé rũ lả;

Các tu sĩ phải nhọc sức mãi

[175] Tách Rachel ấy khỏi thi hài.

Một cái chết dày vò nhục nhã

Giáng xuống đám Do Thái, thật chẳng nặng,

Những kẻ lập mưu đồ xấu xa.

Tội ác lớn như vậy, dung không đặng.

“Mắt đền mắt, răng phải đền răng;”

Thân xác chúng để ngựa hoang dày,

[182] Rồi treo cổ như luật đã dạy.

Đứa trẻ được đặt trong quan tài

Trước ban thờ, suốt thánh lễ u sầu;

Thế rồi, cả tu viện họp lại

Mang chôn cất, không thể để được lâu;

Nhưng khi rảy nước thánh lên người cậu,

Nước chạm da, cậu hát thảm thê,

[189] “Lạy Mẹ dưỡng sinh Chúa cứu thế!”

Ngài viện trưởng, vốn bậc thánh nhân,

Các tu sĩ không phải như vậy chăng?

Đến bên cậu bé hỏi ân cần,

“Cho ta biết, hỡi cậu bé trong trắng,

Nhân danh Ba ngôi Thiên Chúa toàn năng,

Làm sao con hát được thế kia,

[196] Khi cổ họng rõ bị đứt lìa?”

“Khi họng bị cắt tới tận xương,”

Cậu đáp, “theo lẽ tự thuở muôn đời

Con phải chết ngay là chuyện thường.

Nhưng Thiên Chúa, như trong sách có lời,

Muốn vinh quang người tỏa rạng khắp nơi,

Con hát, để danh Mẹ Người tỏ,

[203] ‘Mẹ Alma,’ thật rõ và to.

“Mẹ Thiên Chúa, thánh mẫu từ nhân,

Con yêu kính, dẫu tuổi nhỏ chẳng đáng;

Và khi con phải lìa cõi trần,

Bà lại đến, bảo con phải hát vang

Bài ca đó, phút lâm chung sẵn sàng,

Và khi con hát to như vậy,

[210] Bà đặt hạt giống vào lưỡi đây.

“Thế là con nhất định phải hát,

Tôn vinh Đức Nữ đồng trinh muôn đời

Đến chừng nào, lưỡi không còn hạt;

Đức Bà lại phán bảo rằng, ‘con ơi

‘Ta sẽ dẫn con về cõi đời đời,

Khi nào hạt lấy ra khỏi lưỡi.

[217] Đừng sợ; ta chẳng bỏ mặc ngươi.’”

Viện trưởng liền đến gần cậu bé,

Kéo lưỡi cậu, lấy hạt giống ấy ra,

Cậu liền trút linh hồn lặng lẽ.

Và khi ngài trưởng tu thấy phép lạ,

Nước mắt ngài tuôn chảy tựa mưa sa,

Và ngài ngã sấp mặt xuống đất,

[224] Nằm thật im như thể chết ngất.

Cả tu viện phủ phục xuống đất

Cùng ngợi ca thổn thức Mẹ đồng trinh,

Rồi đứng dậy, đồng đều bước cất,

Kiệu linh cữu thánh tử đạo khiết tịnh;

Và trong hầm mộ cẩm thạch trắng tinh

Họ đặt vào thi hài nhỏ bé.

[231] Cậu ở đó, được Chúa chở che!

Hugh trẻ tuổi ở thành Lincoln

Cũng bị chính người Do Thái sát hại,

Mới đây thôi, tiếng vẫn còn đồn,

Giờ chúng ta hãy cùng nhau họp lại

Xin Thiên Chúa, đấng rất mực từ ái

Thương xót chúng con đời đời,

[238] Vì lòng kính mến Mẹ Người. Amen.

Công Hiện dịch