CHƯƠNG II: MỘT ĐỢT BIỂN LẶNG

Ngày hôm sau xảy ra một đợt biển lặng làm tăng không ít nỗi mất kiên nhẫn với con tàu. Và còn những kết hợp không tên nào đấy đã làm sống lại trong tôi những ấn tượng xưa cũ về lần đầu tiên, với tư cách là cư dân đất liền, được chứng kiến hiện tượng trên biển ấy. Những ấn tượng ấy có lẽ xứng đáng được dành riêng một trang.

Đối với một cư dân đất liền thì một đợt biển lặng không phải chuyện chơi. Nó không những làm đảo lộn dạ dày mà lại còn làm lung lay tâm trí người ta nữa, xui khiến hắn từ bỏ niềm tin vào sự phải lẽ vĩnh cữu của vạn vật; nói gọn là gần như biến anh ta thành một kẻ vô thần.

Ban đầu anh bị bất ngờ, vì chưa bao giờ tưởng tượng nổi một trạng thái tồn tại mà chính sự tồn tại tựa như ngưng lại. Anh lắc lư trong chiếc áo choàng, để xem mình có thật hiện diện hay không.  Anh nhắm mắt, để kiểm chứng thực tại của cái quãng mênh mông vô hồn. Anh hít một hơi dài, như một phép thử, và để xem hiệu ứng thế nào. Nếu là một độc giả hay xem sách, anh sẽ nghĩ đến Luận thuyết về tất yếu của Priestley và sẽ tin Sir Anthony Absolute đến tận chương cuối. Lòng tin vào Malte Brun của anh, tuy vậy, lại bắt đầu yếu đi; vì địa lý học, mà anh đã vững lòng vững dạ tin vào từ thời niên thiếu, luôn đoan chắc cho anh rằng dẫu biển có đi dông đi dài khắp địa cầu, nó vẫn bị đất liền giới hạn. Rằng phía đối diện châu Mỹ, chẳng hạn, là châu Á. Nhưng đây là một đợt biển lặng, cho nên anh đâm ra hoài nghi đến phát điên.

Với tưởng tượng đầy hoảng hốt của anh, các vĩ tuyến và kinh tuyến trở nên đúng như cái tên người ta quy cho chúng: những đường tưởng tượng vẽ quanh bề mặt trái đất.

Nhật ký hải trình thì đoan chắc với anh rằng con tàu đang ở một tọa độ xác định; nhưng nhật ký là kẻ nói dối; vì chẳng có nơi nào, chẳng có vật thể nào mang hình khối địa lý rõ ràng  xuất hiện trong cõi nước bao la ấy cả.

Lâu dần những nghi ngờ đáng sợ về năng lực định hướng con tàu của lão thuyền trưởng tóm lấy anh. Cái kẻ dốt nát ấy hẳn đã lạc đường, trôi dạt vào rìa ngoài của cõi tạo hóa, miền của cơn lặng vĩnh cửu, khúc dạo đầu của một khoảng không tuyệt đối.

Các suy tư về vĩnh cữu càng dày thêm. Anh bắt đầu thấy lo lắng về linh hồn mình.

Cái tĩnh của biển lặng thật sự ghê gớm. Giọng của anh trở nên xa lạ và báo điềm. Anh cảm thấy nó bên trong mình như thứ gì đó quá lớn để thực quản nuốt được. Nó phát ra một thứ vo ve không chủ ý trong anh, như một con bọ sống. Hộp sọ của anh là một cái vòm đầy những tiếng vang. Phần rỗng bên trong xương của anh thì như những hành lang đang thì thầm. Anh không dám nói lớn, để khỏi bị choáng; giống như người bị nhốt trong một cái trống đại.

Nhưng trên hết là ý thức về nỗi bất lực hoàn toàn của anh. Không có giúp đỡ hay thương cảm gì cả. Hối hận vì đã lên tàu cũng chẳng ích lợi gì. Ngay cả khoái cảm tuyệt vọng đến tận cùng cũng chẳng mang lại thích thú cho anh. Hão huyền thay cái ý giết thời gian ở ngay lúc biển lặng này. Anh ngủ được thì cứ ngủ, hoặc cố lừa mình sa vào một tưởng vọng điên rồ, rằng anh chỉ đang thư nhàn đấy thôi. Những chuyện này anh có thể thử, nhưng anh không thể thảnh thơi buông lỏng; vì buông lỏng tức là rỗi rãi, và rỗi rãi hàm ý chẳng có việc gì để làm; trong khi đang có một đợt biển lặng để chịu đựng: mà chỉ riêng việc đó thôi cũng đã là một công việc đủ đầy, có Chúa biết.

Thân thể vật lý của anh, rõ ràng là dành cho việc vận động, lại trở thành một thứ bất động; vì biển lặng đặt anh ở đâu thì anh ở nguyên tại đấy. Ngay cả những quyền bất khả xâm phạm của anh, gồm có quyền tự do ý chí hiển hách, cũng thành ra như không. Để làm gì chứ? Anh muốn đi: đi khỏi đợt biển lặng này: tránh như tránh ôn dịch trên bờ. Nhưng anh không thể; và thật ngu ngốc làm sao khi cứ toan tính những mưu mô chước kế. Nó còn vô vọng hơn cả một cuộc hôn nhân không hạnh phúc ở cái đất chẳng có lấy bóng một ông Đốc Dân. Anh đã nhận con tàu làm vợ, khi thịnh vượng cũng như lúc gian nan, khi biển lặng cũng như lúc bão táp; và nàng chẳng phải là để bị phủi tay. Xà buồm chống nạnh, nàng khinh biệt nói với anh, như mụ phù thủy già với chú lùn: “Tự lo lấy mình đi.”

Và toàn bộ việc này, và hơn cả việc này - là một cơn biển lặng.