Chương 3.3

Lang báo cho tôi hay mấy bữa Diệp nghỉ không tới trường, dường như có người dưới Sài-gòn lên coi mắt Diệp. Một tên kỹ sư du học ở Pháp mới về nước, cả trường đều bàn tán xôn xao về chuyện đó. Tôi nói: Vậy hả? Có gì lạ đâu... Lang ngó tôi như một quái vật, không đoán xét được tình ý của tôi: Thiệt hay giỡn... tan vỡ sao? Thiệt chớ. Trước sau nó cũng lấy chồng chớ, ăn chung gì. Tôi rót thêm la-ve vào ly của Lang. Chúng tôi ngồi trong một quán cóc ở bến xe đò, buổi sáng ồn ào đông đúc. Bàn bên ông quận trưởng cảnh sát châu thành ngồi uống cà phê với đứa con gái út, chừng mười một mười hai tuổi vừa đọc tiểu thuyết trong nhật báo vừa ăn điểm tâm. Con nhỏ già khằng chăm chú nhìn xuống trang báo gấp hẹp, miệng nhai bánh mì, kề cho ba nó nghe về bước gian truân mới của nhân vật nó theo dõi hằng ngày. Ông quận trưởng cảnh sát hỏi sang chuyện trong trường từ ngày con ông Pháp được giải ngũ về, việc xích mích giữa hai bố con. Trong cái châu thành nhỏ bé, buồn tẻ này, người ta chú ý dò xét lẫn nhau như con nhỏ ham đọc tiểu thuyết, đăng dần từng ngày. Tôi lớn lên ở đây, dần dà rồi tôi cũng để lại cho người ta một tiểu sử làm câu chuyện kề trong quán nước, buổi tối quanh mâm cơm hay những khi họp mặt người ta đã chán không muốn dòm thấy nhau nữa. Một mối tình tan vỡ. Phụ ngãi tham vàng. Trước hết là bọn học trò trong trường phanh phui, sau tới người lớn. Diệp sẽ bị nhìn như kẻ phụ bạc và tôi như kẻ khốn nạn đáng xót thương, tôi đọc rõ trong mắt Lang những điều ấy. Những ý nghĩ của kẻ khác tuy thế cũng len lẫn xâm nhập vào tôi, cũng làm tôi đau đớn phút chốc.

Tôi mong ước, chờ đợi ngày Diệp tự ý lìa bỏ tôi, nhưng tôi vẫn buồn, dường như trong thâm tâm tôi vẫn hi vọng một điều mơ hồ nào trói buộc Diệp lại với tôi. Diệp phải sống cuộc đời của nàng như tôi tiên đoán còn tôi chìm đắm ngụp lặn trong nỗi hoang mang dồn dập của tôi. Diệp không thể đổi khác, cũng như tôi, tình yêu còn lại như nỗi bất lực chua cay. Lang cười giễu: Không rõ kỹ sư thiệt hay giả... hắn tưởng nói như vậy để an ủi tôi. Tôi chỉ cười, không biết nó nhìn nụ cười thế nào, tôi ngó thấy mặt hắn trùm một vẻ trang nghiêm thương xót của kẻ từng trải già dặn: Đàn bà như vậy đó, không khi nào họ hiểu được hạnh phúc. Thường tôi đồ quạu khi phải nghe những câu triết lý loại ấy nhưng lúc đó tôi bình thản không mảy may xúc động: Nói chuyện khác đi... Lang bận công chuyện phải về trường. Hắn đi gần tới bên chiếc xe máy dựng bên hè, bỗng lại kêu : Trí, còn quên chuyện này. Hắn trở lui đứng bên, ghé vào tai tôi thì thầm : Ông Hoanh bị bắt rồi... biết chưa? Tôi ngửng lên bắt gặp cặp mắt Lang dò xét, hắn nghĩ tôi vẫn còn hoạt động với ông Hoanh. Coi chừng ổng bị bắt cóc, gia đình kiếm mà không biết bị giam ở đâu. Tôi đáp lững lờ : Vậy hả? Lang đi khỏi, tôi ngồi một mình, nghe mặt mũi bứt rứt vì hơi rượu bốc nóng. Tôi quên hết, mọi ý định trong ngày. Ngồi trên đò, trở về nhà tôi nghĩ Diệp bỏ tôi càng chứng tỏ tôi không phải là của Diệp, không phải của bất cứ người nào. Có gì đáng thắc mắc đâu? Tôi đã nghĩ đúng, tôi chỉ còn mình tôi trong sự lựa chọn kiếp sống. Trong bữa cơm má tôi vô gọi chuyện và thấy tôi ngồi im không biểu lộ thái độ phản đối, bà đã vụng về hỏi: Con có tính lấy vợ không? Con có thương đứa nào không? Chị Lệ liếc tôi đợi phản ứng, một lát thấy tôi vẫn cắm cúi ăn như không nghe, chị nói: Thằng tàn nhẫn, nó biết thương ai ! Má tôi chỉ kịp la: Hai... tôi đã liệng bể chén cơm vào vách nhà, miểng văng ra tới sân, lớn tiếng: Tôi không cần ai lo cho tôi. Không muốn cho tôi ở nhà này nữa thì tôi đi. Rồi tôi trở lên giường nằm. Phía sau má tôi rầy chị Lệ, tôi nghe chị khóc thút thít trách má tôi chỉ binh tôi để cho tôi khinh chị, coi thường chị.

Gặp Diệp tôi không nghe thổ lộ gì hết. Diệp tươi cười vui vẻ hơn, nàng muốn chọc tôi. Lúc sắp chia tay, tôi thản nhiên hỏi: Ông kỹ sư của em thế nào? Diệp đáp: Em chưa thấy mặt. Mà ăn thua gì tới anh mà anh hỏi, anh đâu cần. Tôi cố cười : Anh hỏi chơi cho biết. Bao giờ thì đám hỏi? Diệp lập nghiêm. Em cũng không rõ. Chắc cũng còn lâu. Em nghĩ còn ngày nào mình cứ yêu nhau ngày đó, đừng tính gì hết, phải không anh? Chuyện đâu nó vô đó, không có gì thay đổi. Tôi hỏi : Sao mình không từ biệt sớm cho rồi? Diệp cười : Sớm hay muộn đối với anh có quan hệ gì đâu. Còn em bây giờ em hiểu, em cũng không cần. Dù em có lấy chồng em vẫn còn yêu anh... Tiếng cười lanh lảnh giả tạo. Tôi trực cảm Diệp đang toan tính mưu mô gì sau lưng tôi. Tôi ngó Diệp và lần đầu tiên tôi thấy nàng dữ tợn khác thường. Mái tóc xõa bay trên một nền trời vàng hoen, chúng tôi đứng trên một bãi cỏ may ngoài đồng trống, mắt sáng như cặp mắt mèo, môi hé nửa vời như khiêu khích, ngực dườn thẳng đưa lên cao, hai cánh tay dang ngang về sau gấp lại đuổi bắt những lọn tóc gió... Em có thể... cho anh... tất cả, em cũng không cần mà. Mắt Diệp lim dim rình rập cử động của tôi.

Và nàng lại cười, một vài nốt cao ngắn, thét rồi em cũng muốn điên khùng như anh.

Giờ tôi nhận thức được rằng cuộc đời của một người không phải được tạo thành trong phạm vi giới hạn của không gian và thời gian hắn chiếm đoạt được. Sau lưng hắn, xung quanh hắn, hắn không trông thấy (và có thể mở rộng đến mờ mịt) và có thể cả trước mắt hắn, những người khác, những cuộc đời khác xoay chuyên, đụng chạm, kết hợp, thúc đẩy, truyền tạo ra hắn như một sản phẩm chia lìa đồng thời là một mắt nối trong sợi dây trói chung toàn thể.

Tôi tưởng kiếp sống này là của tôi, cuộc đời này tôi quyết định nên tôi thất vọng ê chề. Tôi không tìm thấy được mình vì tôi ở ngoài khoảng không gian và thời gian của cơ thể tôi. Ngông cuồng và tự ái nhốt chặt tôi vào hư vô mộng tưởng - Đôi lúc tôi bắt gặp một vài hình bóng của mình ở người khác nhưng tôi không biết làm sao để kết hợp thâu đoạt vào mình. Cái khuynh hướng hủy diệt như một ngọn lửa ngầm đốt rụi hết mọi liên hệ. Và như thế tôi chẳng còn gì.

– Tôi nói thật cậu đặt nhiều vấn đề quá. Vô ích - Cậu thử tìm cho ra căn bệnh gốc, chữa một lần cho tuyệt – Những cái khác còn lại là vấn đề thời gian.

Gốc bệnh của tôi là đâu? Thời ấu thơ hay hoàn cảnh xã hội? Là dòng sông ùa đến trong những đêm thao thức hay khát vọng của tuổi mới lớn bị bóp nghẹt sau lần lựa chọn đầu tiên? Là cơn điên của cha tôi, mối tình của chị Lệ, hình ảnh ngậm ngùi của má tôi hay là Diệp, Thuận và Hiệp? Vẻ ung dung thư thái của Hiệp, nhiều khi bắt tôi nghĩ anh còn quá hơn tôi, căn bệnh của anh đến độ tuyệt vọng, ảo tưởng khỏe mạnh chỉ là mối an ủi cuối cùng. Tôi không hiểu Thuận có biết rõ về Hiệp, tôi thường tưởng rằng khi tôi chuyện trò với Hiệp ở buồng ngoài, Thuận nằm trên giường ở trong lắng nghe và, tôi vẫn có ý muốn cho Thuận nghe rõ câu chuyện của hai chúng tôi – Để Thuận hiểu rõ Hiệp? hay hiểu rõ tôi? Sự thật Thuận có chú ý không, tôi không thể biết. Nhưng riêng tôi nói với Hiệp tôi nghe mình được gần gũi với Thuận hơn là lúc trực tiếp đối mặt với chị.

– Không phải anh à... Em bị ám ảnh.

Gần như lúc nào điếu thuốc cũng cháy trên môi Hiệp, trừ những giờ anh làm việc trong lớp. Tinh ý có thể nhìn ra những lúc tinh thần anh bất định, anh dụi tắt điếu thuốc nhiều khi mới chỉ cháy một nửa và phút sau anh lại đốt điều mới.

– Ai không bị ám ảnh. Không nên thắc mắc nhiều quá, nhất là đừng tưởng tượng thêm. Vô ích. Hồi tôi mới lớn ấy, tôi cũng nhiều mặc cảm như thế. Ở trong nhà hễ ông bố tôi ở nhà trên thì tôi lủi xuống nhà dưới, ông bố tôi xuống nhà dưới thì tôi ra ngoài hè. Tôi nhớ là ông bố tôi dữ đòn lắm và có lẽ từ lúc tôi lớn hai bố con không hề có nói chuyện với nhau – Tôi bỏ nhà trốn lên Hà-nội– Luôn luôn tôi bị ám ảnh là tôi không thể yêu ai và cũng chẳng ai thèm yêu tôi – Nhờ có kháng chiến tôi mới giải thoát được phần nào. Nhưng riêng với ông bố, tới khi ông chết tôi ở xa không về được, có lẽ đến khi nhắm mắt ông cũng quên là có một thằng con là tôi...

– Ít nhất vào thời của anh, anh còn có đường để thoát ra ngoài những mối ám ảnh riêng tây. Còn bây giờ?

Hiệp búng mẩu thuốc ra tới ngoài cửa, vào trong ánh nắng :

– Bây giờ... ờ... bây giờ...

Hiệp nín im, bao giờ anh cũng bỏ lửng câu chuyện ở chỗ then chốt. Không khi nào anh mở cánh cửa cho tôi nhìn vào trong anh, anh để tôi đứng ngoài đập gọi như Thuận. Biết đâu, nếu Hiệp để cho trông rõ anh, tôi có thể nhìn thấy lối của tôi. Có thể như thế?

– Anh không làm gì nữa?

Hiệp trố mắt ngạc nhiên :

– Tôi làm gì?

Chúng tôi đứng trên bờ đất dốc. Dưới trũng là lò gốm với mái ngói úp kín xô lệch, như sát với mặt đất; ngoài sân xếp lớp những bồn kiểng đã nung và những món đồ đất mới nặn đang phơi. Một người đàn ông ở trần vận quần xà lỏn chui vô trong của chiếc lò đất kế bên như một lỗ tò vò.

– Em nghĩ anh bỏ kháng chiến, bỏ miền Bắc vô đây – không lẽ hiểu biết như anh, anh tìm vô đây chỉ để được yên thân cho riêng cá nhân sao. Anh phải làm cái gì để chứng minh là anh lựa chọn đúng chớ...

– Người khác người ta dành làm hết. Cậu nghĩ tôi có thể làm được cái gì nào. Cậu bảo tôi với...

Hiệp cười, tiếng cười nhỏ yếu không vững chút nào, anh không dám quay nhìn tôi. Thuận đang lững thững một mình đi theo con đường mòn xuống lò gốm, tà áo bay phất như phủ trên những đám cỏ cao.

– Hồi ở trong bót Catinat, em có gặp một thanh niên Bắc di cư cỡ tuổi em. Hắn tên là Minh. Minh nói với em khá nhiều chuyện. Bây giờ có lẽ hắn chết rồi... Từ hồi đó em không gặp lại Minh... Chắc rằng Minh biết phải làm gì chớ...

Hiệp mải nhìn theo Thuận, đang lùn nhỏ dần trên lối dốc rồi biến mất dưới mái ngói xám đen; đằng sau mái ngói ấy bờ đất cao hơn bờ đường này trên mọc những bụi rậm gai góc. Trên lộ những chuyến xe lô bóp kèn ở những khúc quành nghiêng nguy hiểm trước trường sơ học và trạm kiểm soát vào châu thành.

– Cậu nghĩ tôi quan trọng...

Hiệp ngó tôi, quay nhanh giấu vẻ gượng ngùng bước xuống lối theo Thuận. Tôi còn đứng lại trong mối bất mãn nhen nhúm một chút cảm tình thương xót. Hiệp như bị độ dốc kéo đi mau hơn Thuận, anh ngoảnh cổ lại vẫy: Xuống dưới này, Trí..

– Tôi muốn sống yên thân cũng khó... Người ta đều nhìn mình như người có âm mưu gì vậy... Tôi làm được gì?

Buổi sáng Hiệp được mời đến ty Công an để khai lý lịch và yêu cầu làm số gia đình, lúc trở ra anh gặp tôi ngoài ngã tư. Hiệp không giấu được vẻ ưu tư buồn bã.

– Họ hỏi tôi tai sao lại có ý định lên ở hắn trên này? Tôi phải bỏ lớp dạy để đến trả lời những câu hỏi lẩm cẩm như thế. Họ bắt tôi khai hai người bạn thân nhất của tôi, tôi khai ông Pháp với cậu đấy. Cậu nghĩ thế nào? Thực thà tôi chỉ muốn ẩn dật.

– Anh không làm gì, sao anh lại cứ nói. Em biết nhiều đứa học trò còn có cảm tình với kháng chiến... chúng nó khó chịu lắm...

– Tôi sẽ không nói nữa... nhất định không nói gì nữa...

Hiệp rủ tôi vào một quán vắng uống nước. Tôi dạy anh cách thọc bi-a và tôi nói : anh khai tôi là bạn thân, bất lợi cho anh. Hiệp chỉ cười không quan hệ lắm. Nhiều lần tôi định hỏi anh về Kim và Phương nhưng đều thấy không tiện. Anh chăm chú vào trò chơi, vui đùa và dường như quên những quấy rầy vừa qua.

Những lúc ấy tôi thấy tôi thật thân thiết với Hiệp. Nhưng sự thân thiết ấy vẫn bị hủy phá bởi sự đối nghịch giữa tâm trạng khắc khoải nóng nảy của tôi và thái độ lừng khừng lạnh nhạt của Hiệp. Tôi vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết với anh và anh thì luôn luôn từ chối như muốn đẩy tôi đứng vào vị trí cố hữu của tôi. Hiệp bỏ rơi tôi cũng như Hiệp bỏ rơi Thuận, anh sống một mình. Một mình hay với những người khác nữa?

Trong những ngày ấy, không khí châu thành đầy đe dọa khó thở. Sau ông Hoanh một số học sinh trong tỉnh cũng bị bắt giữ. Biểu ngữ, khẩu hiệu kẻ dăng đầy đường phố, trên cả mặt nhựa quốc lộ; các ngõ vào tỉnh, các góc phố chính những tấm bảng lớn dựng lên suy tôn lãnh tụ và chế độ: hình ảnh được treo trên nóc chợ, trước các công thự. Các tổ chức dân chúng được thành lập, hội họp, thảo luận với những bộ mặt tay sai quen thuộc. Ông Pháp gặp tôi ngoài chợ, kêu vô quán cà-phê căn dặn: Mày coi chừng nghe Trí. Làm tầm bậy tầm bạ cực má mày lắm nghen. Tôi đáp: Con làm gì đâu.

Tôi bỗng nhận ra mình đang kéo lê cuộc đời nhạt nhẽo vô vị, không biết đang đứng ở phía nào. Tôi đi lai thong dong, quay cuồng thắc mắc, xa lánh ông Hoanh và các bạn cũ, phải chăng đó là do sự hèn nhát? Mặc cảm phạm tội dày vò càng làm tâm thần tôi trở nên hốt hoảng bất định. Tôi tiến lại gần hơn mấp mé sát bờ những cơn cuồng trí và tôi phải tự trấn tĩnh với mình : Mày không điên đâu, mày không thể điên được đâu. Nhiều buổi sáng tôi tới ngồi cả giờ trong góc quán của Phương, ngơ ngác trong một vùng sương mù trắng xóa cả trí tuệ. Đêm đến tôi ngủ với mộng mị nặng nề khắc khoải. Những lúc sáng suốt, tôi nghe sự thờ ơ vang động trong khắp thân lan ra ngoại vật. Mỗi khoảng thời gian tỉnh thức, tôi như trồi lên giữa mặt biển im vắng dưới một bầu trời trắng bạch không gợn mây. Tôi lui tới quán của Phương thường hơn và ngồi quen một chỗ cách biệt. Phương hỏi chuyện tôi, vỗ về an ủi tôi; có lẽ nàng nhìn vào mặt tôi tưởng thấy ở đó sự si mê ngớ ngẩn khiến nàng thương hại. Tôi tìm thấy ở Phương một người tâm sự giả trá, tôi kể lể với Phương chuyện tình giữa Diệp và tôi theo con mắt của người ngoài, tôi đóng một vai trò và tôi sống thực. Cùng với lời nói thoát đi, tôi nghe chính tôi đang thất vọng, tôi nghe tôi yêu Diệp, đến chết được, tôi trở thành kẻ tình nhân ngây thơ đáng tội nghiệp. Trong mắt Phương, rồi tôi không còn phân biệt được sự chân thật và sự giả dối nữa. Bi bỏ lại một mình, tôi nghĩ biết đâu đích thực tôi chẳng là kẻ nhu nhược yếu đuối như tôi phơi bầy với Phương. Phương sẽ mang theo trong đời nàng con người ấy của tôi để tôi còn lại là tôi, vì chúng tôi sẽ chẳng liên lạc với nhau nhiều. Nhưng cũng có thể mọi thể dạng khác của tôi trước những người khác cũng chỉ có ý nghĩa tương tự thế thôi. Và tôi hóa thành niềm hư vô bảng lảng...

Tôi không còn thể nhớ trong trường hợp nào, tâm trạng nào tôi đã mời Phương về tỉnh. Phương nhận lời, nghỉ một buổi chiều và hẹn tôi tới đón nàng tại nhà, Phương ở trên một căn gác treo trong ngõ hẻm chật hẹp chung với một người bạn gái, thế giới của mỗi người thu gọn vào trong khoảng hai chiếc giường khá đẹp so với căn gác và khu vực, tôi không gặp đứa con nhỏ của Phương hứa cho Hiệp, có lẽ Phương gửi cho người khác nuôi, Trong lúc tìm nhà Phương, cũng như khi đã ngồi trong xe lô trên đường về tỉnh, tôi ân hận đã rủ Phương, tôi không hiểu mục đích thầm kín của tôi cũng như của Phương. Có phải tôi muốn cho Phương gặp Hiệp? Hay tôi muốn cho Diệp ngó thấy tôi đi với người đàn bà khác? Phương nhận lời như tìm một cuộc giải trí hay nàng thương hại tôi thật sự? Điều chắc chắn là tôi và Phương về tỉnh S là một sự cố ý của tôi trước mắt thiên hạ. Tôi muốn phô bầy điều gì? Đề làm gì? Tôi thấp thỏm nôn nao suốt buổi như một người say vẫn nhìn rõ mọi cử chỉ sẽ làm, nhìn rõ phản ứng của kẻ xung quanh nhưng không thể nào tự chủ được. Trên đường nhà cửa, xe cộ đều treo cờ, những lá cờ nhỏ màu vàng sọc phất phới trong gió giữa vùng đồng trống. Châu thành có tổ chức một cuộc chợ phiên tại ngay bờ sông. Những gian hàng dựng lên bằng những mảnh ván gỗ thùng sữa, mầu trắng ngà với những hàng chữ dấu đen quay ngang dọc. Tôi cầu mong không gặp ai. Đặt chân xuống bến xe, tôi nhìn đám đông trong chợ lúc nhúc sợ hãi, nghe vang vang bên tai loa phóng thanh phát đĩa nhạc rền rĩ trên một khoảng đường dài vắng vẻ. Phương ngạc nhiên vui thích trước cảnh vật, hỏi han luôn miệng, từ ngày di cư lần thứ nhất Phương ra khỏi thành phố Sài-gòn về một tỉnh lỵ miền Nam không phải là Ô-cấp. Phương vào chợ trái cây, dạo khắp các hàng, hỏi giá cả mua từng gió. Tôi theo sau nàng giả bộ lơ đãng, ngó ngang ngó ngửa không nhìn rõ mặt người như một tên tội phạm bị áp giải ngoài phố. Chúng tôi đi vào trong chợ phiên vắng hoe mở dọc theo một đoạn đường bên bờ sông. Phương dừng trước các quán hàng nhìn ngắm, thử thời vận với các trò chơi đen đỏ. Tôi ngó ra ngoài mặt sông đang hút buổi chiều xuống thấp, trả lời Phương khi nàng hỏi về chỗ ở của tôi bằng cách chỉ tay sang phía xóm làng lấp sau bờ cây xanh. Chúng tôi vào quán giải khát cất trên sông, tôi tựa tay trên thanh lan can ngó những đợt sóng nước đập vào những chân cừ ở hai góc nhà sàn. Ông Pháp vào ngồi sau lưng, tôi trốn mặt và tôi không rõ phản ứng của ông thế nào. May mắn Phương cũng đang mải ngắm nhìn dòng nước ở phía xa mơ mộng và buồn bã. Tôi ngồi chết trân trên ghế, đợi ông Pháp ra khỏi quán mới đứng lên. Phương nói: Hình như anh buồn. Chúng mình có thể đi qua nhà Diệp. Tôi đáp: Không, không. Sợ sao? Phương cười vui. Không. Phương đòi đưa đi dạo xem phong cảnh châu thành. Tôi bối rối không biết phải dẫn nàng tới đâu, nàng nhìn thấy được gì trên những đường phố cũ kỹ không mầu sắc, đời sống ngưng đọng chật hẹp trên những khuôn mặt phơi trần lạ hoắc? Tôi đưa Phương lên đứng trên gò cao nhà thờ. Quốc lộ chạy phía dưới qua một ngã sáu, một ngả đốc leo lên đồi phía trước mặt đưa tới nhà Diệp, một ngả dốc ngắn khác trải đá xuống trũng có thề vòng lại nhà Hiệp và Thuận, trạm xăng và bệnh xá ở hai đầu một phố đối diện hiu quạnh, cái bồn tròn nằm giữa khoảng rộng người cảnh sát đứng trơ vơ chỉ đường cho hai người đi xe máy và chiếc thổ mộ cũ kỳ. Phương bảo buồn quá, nàng không thể sống ở đây, những buổi chiều, những buổi tối và cả những buổi sáng phải làm gì cho hết. Tại sao người ta có thể sống mãi như thế mãn một đời người? Lúc ấy tôi muốn nói với Phương Hiệp đang ở trong một gian nhà cách chỗ nàng đứng vài trăm thước. Chợt tôi nhìn thấy bóng dáng quen thuộc của Thuận phía xa trên quốc lộ, trong bờ đất nhỡ vòng ngoài mặt nhựa. Thuận đi một mình, tiến về phía nhà thờ, lấp loáng trong nắng cuối chiều loang màu vàng diệp. Tôi hồi hộp đứng ngay tại chỗ nhìn người đàn bà đang đến gần. Chuông nhà thờ bỗng đổ hồi sát bên tai choáng váng, Thuận biến mất không rõ ở chỗ nào như một huyễn tượng, cả Phương nữa khi tôi quay đầu lại. Phương bỏ ra ngồi trên phiến đá sau nhà thờ, nơi tôi thường theo dõi Hiệp và Thuận, nhìn xuống đường rầy dưới trũng bị phủ lấp bởi bờ bụi rậm rạp. Phương mỉm cười, và chúng tôi trở lại bến xe, diễn qua phố chính thêm một lần nữa. Tôi không nhìn ngó thấy ai, mọi sự vật khuất chìm như trên tấm phông cảnh, đầu óc bập bềnh như chiếc sọ dừa trôi giạt trên dòng nước cuốn.

Về đến Sài-gòn, thành phố đã thắp đèn sáng. Bước ra khỏi chuyến xe chật chội, ngồi giữa người tài xế và Phương bị chèn ép ê ẩm cả bên mạng sườn và bắp đùi, tôi như tỉnh dậy sau giấc ngủ muộn vào buổi chiều nắng chói, nhịp động của đường phố đậu trên mặt mũi bứt rứt. Tôi đưa phương về nhà nàng, bước mau khỏi ngõ, lang thang trong các phố vắng dài, ngây ngất trong cơn sốt đứng. Tôi nghĩ tôi phải biệt tích, không thể biệt tích trong cơn điên thì chỉ còn một lối, lối duy nhất... trước sau tôi cũng dẫn mình. Không hy vọng nào cứu gỡ nổi... Trí, Trí, cái trí thông minh đã lừa gạt, xô đẩy. Trí tưởng tượng đã quyến rũ. Mày đang điên, đúng, mày đang điên, cơn điên sáng suốt, cơn điên tỉnh thức hãi hùng. Như sớm mai thốt nhiên không tiếng động của sự sống, sớm mai trắng tinh rõ ràng nhưng nín lặng tuyệt đối…