Phần thứ hai - Chương I (II)

II

An vén tấm màn dạ đỏ bước vào phòng, nhiệt độ thấp hẳn xuống, đứng im một chỗ gần lối vào cho mắt quen với ánh đèn tỏ mờ mờ ở các góc, cửa sổ đều đóng kín. Một người đàn bà vào sau, hé nhanh một chút ánh sáng bên ngoài, đi qua mặt thoảng phất mùi nước hoa, tiến theo mép tường vào bóng tối nơi phát ra âm nhạc. Bốn đôi đang nhảy, tiếng chân lệt sệt lê trên sàn đá hoa rắc bột trơn lẫn với tiếng đếm một hai ba bốn đều đặn của một đôi quanh quẩn ở giữa phòng, ba đôi kia im lặng thẳng cứng. Trong quãng im giữa hai đĩa nhạc, các đôi rời tay đứng ngây như những bóng ma chờ đợi, tên chủ nhà dạy khiêu vũ tập tễnh đi về phía bàn thấp đặt máy hát lom khom thay đĩa. Khúc nhạc cũ trở lại, tiếng phong cầm nhún nhẩy, ba đôi kia lại tiến tới giáp mặt nhau để trơ một người đàn bà đứng xuôi tay ngơ ngác quay mặt về phía kèn hát. Tên giáo sư khiêu vũ lần này dìu người đàn bà đi xung quanh phòng, những bước dài hơn, tới chỗ An đứng, dừng lại nói: “Toi dắt dùm moi vài bước, moi ra ngoài”. Người đàn bà có lẽ lần đầu tiên nhảy với một người lạ, cảm động hồi hộp, bàn tay đặt sau lưng An bất định, bàn tay nắm cứng và run lạnh, hơi thở rō như khoảng cách cưỡng chống. Thứ giống cái muôn đời, quanh co và điệu hãnh. Tên giáo sư đứng nghỉ ở chỗ An, châm thuốc hút trước khi ra khỏi phòng; hắn chậm chạp tập tễnh, lê chiếc chân ngắn đi trong hành lang, trong kẹt ngách, ngang qua sân trước cặp mắt của người thanh niên đọc sách, có lẽ đang bực dọc vì không khí ngưng đọng của buổi trưa mùa thu, đẩy cánh cửa gỗ vào nhà cầu; hắn bại thận, mỗi ngày hằng chục bận hắn phải đi qua sân trong bộ quần áo chải chuốt với dáng bệnh tật đáng thương và anh chàng thanh niên chăm chỉ kia nhìn những người ra vào lui tới qua lại trước mắt, trong ấy có cả mình, cũng thuộc loại thừa thãi như hắn. Người đàn bà vụng về lúng túng, bước khó khăn, không tuân theo kịp sự dẫn dắt, nhiều lúc xô chạm vào người khác. An nhìn thẳng trên mái tóc của người cặp đôi, không muốn trông mặt e người đàn bà ngượng ngùng; men theo vách tường trên dãy ghế đẩu đã thêm nhiều người, mỗi người ngồi thu kín cách biệt như những vệt bóng tối xẫm hơn trao đổi những câu nói như những tiếng động lỡ làng. Vào những nhịp cuối của bản nhạc, bước của người đàn bà đã thuần thục, An vẫn không nỡ nhìn mặt người cặp đôi và biết nàng đang ngửa mặt ngó mình; lỡ cúi xuống mà nhìn thấy Nga thì sao? Hết bài, An buông người đàn bà và lúc ấy mới trông vào vẻ mặt mờ ảo không rõ rệt của nàng, nói: Cô nhảy đã khá. Người đàn bà không đáp, lẳng lặng đi vào trong tối trên ghế ngồi, quơ tay mò cái túi để dưới chân ghế, rút khăn tay chấm chấm mồ hồi trán. An cũng ngồi xuống ghế bên cạnh, châm thuốc hút, nhìn cảnh tượng diễn trước mắt đang bắt đầu náo động hơn. Gian phòng mỗi lúc thêm kín mít, đông đảo, thêm nhiều tiếng chuyện trò và khói thuốc. An nghe người đàn bà nói: “Tôi chưa dám nhảy điệu này, chỉ sợ chóng mặt ngã mất”. An chưa kịp trả lời đã nghe phía sau tiếng kêu mừng rỡ đầy vẻ kịch quen quen: “A, Phúc. Phải Phúc không? Em cũng tới đây nữa à?” Người đàn bà bối rối như muốn lẩn tránh nhưng người đàn ông đã lách mau tới, đụng mạnh vào chân An, như sắp sửa ôm lấy người đàn bà. An nhận ra Lân, đứa bạn học cũ đã trở thành dân “áp-phe” trong thành phố, chạy động viên bằng cách vào làm trong Quân nhu Pháp và chuyên môn về các vụ thầu với quân đội viễn chinh, An quay mặt chỗ khác. Lân có vẻ biết nhiều về người đàn bà, xử dụng ngôn ngữ khá sỗ sàng với nàng và kéo nàng vào một nhịp paso nhộn nhịp; người đàn bà luống cuống bước hỗn loạn, mấy lần trượt chân loạng choạng, Lân cười thô lỗ thành tiếng. An ghé mời một cô gái đã quen, vẫn thường gặp ở chỗ tập này, có lẽ sau khi học xong một lớp cô được mượn luôn làm nhân viên phụ lực của phòng nhảy, được luyện tập tha hồ, đợi dịp bay nhảy, vừa có dịp tiếp xúc với các tai to mặt lớn. Ngoài Lân ra, An còn nhận được hai ba mặt quen: một tên bạn học đang tập sự luật sư, chắc sửa soạn tấp tểnh xin gia nhập xã hội thượng lưu, một người đàn bà cùng phố, biệt thự xế cửa, vợ một cựu tri huyện hiện là công chức cao cấp phủ Thủ hiến... Người đàn bà, thường khoe thân thể trên ban công trong bộ quần áo ngủ mỏng, những đêm mùa hè, An nằm trên giường trong phòng riêng có thể nhìn thấy nửa phần, nhảy một cách du dương nhập điệu, mặt mơ màng bay biến hết tinh thần, người đàn bà chỉ còn lại một thể chất uyển chuyển kiêu kỳ. An nghĩ: Cái xã hội ấy còn để lại những người đàn bà... những người đàn bà như là sản phẩm tinh hoa...

Chiếc kèn hát nghỉ vài phút. Lân bắt gặp An trong hỗn độn nóng nực hiện nguyên hình của một cái hộp kín đã tắt mất âm điệu mê hoặc. Hắn huyên thuyên giới thiệu An và Phúc, kéo An ra khỏi căn buồng. Trời bên ngoài cũng không thoáng sáng hơn trong buồng, màu giấy xám nhạt. Dãy nhà bên đường đều cửa đóng. Người thanh niên mặc chiếc sơ-mi rách, đã rời bàn làm việc, đứng tựa ở cổng nhìn cái ngõ vắng vẻ gần chiều.

— Lâu ghê mình không gặp nhau nhỉ? Tôi cứ định tìm anh mà không biết anh đi chơi lối nào. Anh hay đến đây hả? Chỗ này cũng được, nhưng chưa hay lắm... Bữa nào chúng mình đi chơi với nhau một bữa. Tôi biết một chỗ... khá hơn. Les filles... formidables. Hay chiều tối nay anh rỗi không? Hẹn nhau ở đâu đi... Có quen em Phúc lúc nãy không? Em... Anh có thích không? Trông em như mệnh phụ vậy mà... một bò thôi. Ngoan, biết chiều chuộng, giàu tình cảm. Nhất là nếu anh thích lãng mạn, có thể... gratuit. Mình đi ra đầu phố uống cà-phê rồi trở lại. Đi. Cà-phê chỗ này cũng không dở...

Từ trong buồng nhảy vẳng ra một điệu cải cách, thê lương và rét mướt, theo đuổi tới tận ngã ba phố. An nghĩ: Không hiểu hắn muốn gì? Cái nơ đỏ chấm đen thắt trên cái cổ gầy của Lân, cúc măng-sét vàng ánh, đôi môi vều thô kệch, đôi giầy hai màu mũi nhọn.

— Hai “phin” đặc biệt. Những buổi như hôm nay mà được cốc cà-phê ngon nghĩ cũng sướng. Nhớ hồi xưa đi học, cứ phải ăn cắp tiền mà đi thuê truyện đọc mà buồn cười. Vô tư thật, chẳng phải lo cái quái gì. Bây giờ lắm lúc muốn được sống như thế mà không được. Anh có bị gọi không?... À, mà anh thì lo gì, còn ông cụ... Nghe đâu ông cụ kỳ này ra. Nói thật chứ, ông cụ làm chắc chắn là phải hơn... cái bọn... Thời này được người như ông cụ hiếm lắm. Tôi nói thật đấy... Không phải vì quen anh đâu... Bà cụ vẫn mạnh hả? Hôm nọ tôi gặp bà cụ ở Tràng-tiền, bà cụ trẻ dai ghê. Bà cụ không nhớ ra tôi, tôi phải nhắc mãi. Cô Nga vẫn đi học Félix Faure? Anh là sướng nhất thấy mà thèm. Chỉ như tôi, tự lực cánh sinh quá mệt. Bây giờ tôi cố gắng kiếm ít tiền, gây lấy cơ sở rồi tìm công việc nhàn hạ cho đỡ mệt. Cứ cả ngày lo tiền thấy cũng bần... phải không anh? Thấy các anh sống một cách lý tưởng cũng thẹn chứ... Nhưng các anh lý tưởng chứ tôi mà lý tưởng thì chết không kịp ngáp.

Lân từ tốn nâng hai cái phin ra khỏi tách, trịnh trọng rót nước nóng từ phích vào và đưa cho An. Quả tình mình bị buộc chặt vào ông bố, trước mắt mọi người tôi không là An, tôi là con ông bác sĩ Phát, chính khách quốc gia. Không ai nhìn thấy tôi, trừ bạn bè, nhưng... Lân cũng là một thứ bạn, hắn nhận và mình cũng nhận.

— An thấy không… cái mùi bơ của nó dậy đấy chứ… Tuy không bằng Nhân nhưng không đến nỗi dở quá… Tối nay mình đi chơi với nhau chứ. Hẹn ở đâu nào? Nghĩ ngợi gì… Hẹn ở đâu? Anh có việc gì bận lắm đâu. Nếu thích mình đến rủ em Phúc cùng đi. Sau bữa cơm đi. Nếu tôi không bận hẹn trước một “áp-phe” thì tôi tính mời anh đi ăn cơ đấy. Mình hẹn nhau ở Phúc Châu nhá. Tối nay hơi lạnh, uống ấm trà Long Tỉnh cũng hay. Rồi mình sẽ cùng xuống Phúc. Phúc được lắm, anh có thể... Anh nghe tình hình thế nào? Liệu rồi đi đến đâu, có thể quốc tế hóa không? Quốc tế hóa cũng hay. Chứ sống với mấy ông Vẹm, ăn khoai lang, đi dân công thì thật là chết. Làm thế nào mà có thì giờ uống cà-phê như thế này... Tiểu tư sản sướng chứ. Vô sản mê thì có mê nhưng nuốt không trôi...

Lân móc hộp thuốc ba con 5 mời, châm lửa cho An. An nhả khói, lơ đãng nhìn những người qua lại ngoài hè. Đường phố nắng lim dim. Dường như đâu xa trong mình thấp thoáng mọc lên một ý tưởng, chưa lộ hình rõ và những nhịp thúc đẩy vỗ về khởi động.

— … Làm sao có thuốc thơm như thế này mà hút. Hương vị 555 anh có thấy vừa hơn Lucky không? Cà-phê đã đậm mà hút Lucky cũng đậm nên cả hai vị khắc nhau... 555 mới làm nổi vị cà-phê hả... Cotab cũng được, đối với thuốc lá của mình là nhất đấy... Ngoài hậu phương có được điếu Cotab đã quá sang... Tư sản rõ ràng... không chối cãi... Bây giờ mà du di cái khung cảnh này ra hậu phương thì mình là tiên... Phản động không chối cãi... Nói gì thì nói... nghĩ cho cùng con người ta tranh đấu để làm gì? Cũng chỉ là ăn ngon, mặc đẹp, nhàn hạ... Cứ trường kỳ gian khổ đời này sang đời khác chịu thế nào nổi... Phải không anh?

An mỉm cười, tôi bị vây hãm hoàn toàn. Có một lối thoát thân nào chăng? Mù mịt như là bị bưng kín mắt, những khi đối diện với chúng bạn ít nhất còn thấy sự bế tắc như một nhịp vận động chưa tới đích, còn nhìn rõ nhưng khi đối diện với cảnh ngộ mình thì như trước một bức tường hủi loang lở. Lân trả tiền, mời đứng dậy. Bờ hè thoải dốc, dẫn trở lại ngõ Hội-vũ êm tĩnh với dãy nhà vẫn dấu kín sinh hoạt riêng tư. Người thanh niên không còn đứng ngoài cổng, hắn tự nhốt mình trong buồng hẹp sau bàn viết, cặp mắt mở lớn nhìn lên theo đuổi tâm tư. Lại nghe nổi một khúc tango, La Cumparsita.

Cảnh trả hai đồng, cầm lấy ba điếu thuốc lẻ, mượn diêm đốt. Đồng hay riễu: “Cậu hút thuốc phí của giời... Chưa hút vào đã nhả khói ra khỏi miệng... Phải gọi là đốt thuốc, trông sốt cả ruột. Không biết hút thì để cho mấy thằng nghiện này hút...” Bên hè đường, ngang nhà Khai Trí Tiến Đức, một vài người dừng xe đạp nghe tin tức và âm nhạc buổi chiều trỗi từ loa phóng thanh. Trọng không biết hút thuốc, anh dương cặp mắt cận thị sau cặp kính vừa đi vừa nhìn vào miệng ngậm thuốc khiến Cảnh mất tự nhiên. Hai điếu thuốc thừa vẫn cầm trên tay, Cảnh đưa mời:

— Anh hút không?... cho ấm...

Trọng lắc đầu, quay mặt đi, sửa lại cặp kính, nhấc xuống rút khăn lau rồi lại đeo lên. Cảnh nhét hai điếu thuốc vào túi quần, nếu Đồng gặp mua thuốc hắn sẽ cười hố lên chế nhạo. Bên kia bờ hồ, mạn nhà bưu điện, vườn hoa, tòa Thị-chính, đông đúc hơn.

— Bao giờ thì cậu xuống được?

— Đầu tháng.

— Nếu chẳng có việc gì quan trọng thì cậu xuống dưới nằm cho yên thân.

Trọng nhìn Cảnh hỏi han. Cảnh đút hai tay vào sâu túi quần co rút vai lên cao, tôi sẽ bỏ đi chưa biết ngày nào và tôi không thể nói cho anh hay. Phản phúc, thằng Cảnh phản phúc, Trọng sẽ nói như đã buộc tội Hòa lúc nãy. Cảnh không nỡ bảo Trọng: “Chúng ta không làm được gì hết... không làm được gì hết đâu”. Nhưng chính mình một buổi tối, sau khi thư viện đóng cửa đi bộ với Thạch quanh bờ Hồ đã nói: Muốn làm nên việc gì, không thể đơn thân, phải có anh em; tôi sống được ở Hà-nội, đi học được khỏi lo lắng một phần là nhờ sự giúp đỡ của một số anh em khác, họ đi dạy học, gửi tiền hàng tháng trợ cấp cho tôi; chúng tôi luân phiên nhau, tôi học xong đến lượt người khác... Tôi thất vọng. “Nó trả ơn tôi như thế đó. Thật là xấu hổ, xấu hổ”. Cảnh liếc Trọng, anh có những cử động bứt rứt nóng nảy, có lẽ anh không hài lòng về thái độ hững hờ thiếu sốt sắng của tôi về việc xảy ra giữa anh và Hòa.

Tôi thất vọng, tôi có lý.

— Cậu nghĩ tôi học Văn-khoa có nên không?

— Cũng được... nhưng tôi thấy cũng chẳng bổ ích gì lắm.

— Học lâu tôi không có kiên nhẫn. Khoa học thì tôi không có khả năng như cậu. Rốt cuộc chỉ có Văn-khoa là tiện. Thì giờ rảnh rỗi mình học thêm. Cậu nghĩ thế nào? Với tôi cũng cần ở Hà-nội ít nhất một năm, cậu xuống dưới thay tôi…

Cảnh dừng lại trước một tủ kính bầy tranh và tách ở góc phố, Trọng mải đọc tên sách bỏ quên câu chuyện dở dang. Chắc chắn là phải đi không thể dùng dằng. Trước sau cũng thế, không thể khác hơn được... Sự kết hợp giữa mình và Trọng thuần tình cảm, chẳng có nghĩa lý gì. Ý nghĩa lịch sử không thể tìm thấy bằng tình cảm. Sự xích mích giữa Hòa và Trọng phơi trần sự giả tạo của sự tập hợp. Sẽ nói cho Trọng hiểu trước khi chắc chắn ngày lên đường. Cách vài hôm trước, Hòa cũng có lên gặp Cảnh và cũng đã nói: Tôi thuê nhà riêng không thể ở chung được nữa, hèn hạ đến độ ấy, không thể sống chung với nhau được; anh phải nhớ chúng ta không phải là một Đảng mà có là Đảng nữa thì chỉ có Đảng Cộng-sản mới xâm phạm đến tự do cá nhân như thế mà thôi, chúng ta chỉ mới ước hẹn và chúng ta chưa hành động gì hết... Hết, hết, đúng, không có gì hết.

— Có phải ông Đức ở khu Tư mới trốn ra không? Cậu đã gặp chưa?

— Tôi cũng có nghe. Chưa được gặp.

— Để tôi hỏi thăm. Chúng mình đến nói chuyện chơi xem có gì lạ.

Cảnh sờ hai điếu thuốc đã nhầu cong trong túi quần và nghĩ thương hại Trọng. Anh vẫn ngây thơ chất phác như ngày nào, theo đuổi ảo mộng, như ngày nào tháng tám anh cầm đầu dân làng đi thuyền lên tỉnh để cướp chính quyền; đến tối đoàn thuyền trở về dong đuốc như sao trên một vùng nước lụt mênh mông không thấy đất trời và anh đứng đầu cầm cây súng cướp được như vị anh hùng... Cái giấc mộng Trốt-kýt của anh thật tội nghiệp, không quần chúng anh hùng hóa thành hề múa rối. Không hút thuốc, không cờ bạc, không rượu chè, không vợ con, khắc khổ hơn cả nhà tu. Để làm gì? Mái tóc Trọng rũ xuống bên trán, trông anh cô độc hoàn toàn, mỗi lần anh cười nhếch môi, mắt anh bé lại như biến mất đi, mặt nhăn nhó chẳng khác gì mếu.

— Mình nghĩ cũng buồn. Anh em có mấy người mà chia rẽ còn trông mong làm được gì. Chuyện không xứng đáng... cậu nghĩ xem. Không xứng đáng. Tôi xấu hổ lắm. Thế chẳng hóa ra là mình là những tên dụ dỗ bọn học trò con gái để... Tôi cũng quý Thư... đứa con gái như nó thật hiếm có... Trong cả bọn nữ sinh lui tới, chỉ có Thư là đặc biệt... Vậy mà Hòa nó làm... không còn mặt mũi nào mà nhìn người khác nữa... người ta đánh giá bọn mình thế nào, cậu nghĩ xem? Khốn nạn... phản phúc... cậu xem nó mở miệng nói là tôi ghen với nó... Tôi ghen với nó, học trò mến phục nó và tôi ghen với nó, nó nói thế trước mặt mọi người giữa phòng giáo sư. Nó dọn đi ở chỗ khác rồi và chắc là nó phải lấy... Lấy vợ... rồi nó hết, không trông đợi được gì hơn... Cậu biết là tôi chỉ trông mong vào các cậu... tôi tình nguyện dạy như con trâu là để giúp đỡ các cậu... trông vào cái lý tưởng chung. Nó làm như thế là nó phá hoại tình anh em, phá hoại cái mục đích chung... Bây giờ nó nghĩ nó có thể sống được một mình và nó bất cần ai... Hèn, như thế là hèn...

Tiếng nói của Trọng lẫn giữa tiếng máy kem chạy sình sình. Bàn ghế thấp sơn màu xanh. Trên tường, ảnh một ngôi nhà gỗ mái phủ tuyết trắng, chênh vênh trên một sườn đồi vắng, lồng trong khung kính. Người thiếu nữ ngồi sau quầy thu tiền gõ gõ chiếc bút chì buộc vào một sợi dây. Khu chợ Hôm náo nhiệt. Đi hết con phố chính này chuyến tàu điện chạy ra đến chợ Bưởi, Cảnh nhớ đến ngôi chùa thanh vắng năm mới hồi cư đã ở nhờ trọ học. Có nên nói ý định với Trọng không? Không nên để anh tin tưởng quá nhiều. Phản phúc, phản phúc. Anh sẽ thất vọng tới độ nào. Câu chuyện tan vỡ trước sau phải tới, mọi sự xảy ra chỉ là những dịp thuận tiện... Người ra không thể kết hợp với nhau bằng một giấc mộng trừ khi cùng mê sảng.

— Cứ như tình trạng anh với Hòa, tôi xuống dưới ấy cũng...

— Còn Đăng chứ. Cậu cứ hỏi Đăng sẽ rõ hết. Cậu ở với Đăng được mà. Thật ra nếu không có chuyện này tôi định cố năm nữa để cậu học cho xong chứng chỉ cuối. Bây giờ... thì cậu chịu khó thay tôi...

— Tôi có thể kiếm được việc ở trên này, anh khỏi lo.

— Vấn đề không phải là tiền... Còn vấn đề gây dựng cơ sở, Hà-nội không phải chỗ hoạt động, cần có quần chúng và nên về nơi có quần chúng thật sự... Cậu nghĩ xem?

Một đám con gái diễu qua ngoài hè khoe quần áo mới và những tiếng cười nói ríu rít, có lẽ vừa từ một rạp chiếu bóng ra. Mấy năm về Hà-nội, Cảnh chỉ bước vào rạp ciné vài ba lần cùng bọn Đồng.

— Một hai năm nữa là cùng, tình hình sẽ thay đổi. Chỉ sợ lúc ấy mình theo không kịp… không thể nào mãi như thế này được đâu… Chiến tranh rồi phải dứt như ở Cao-ly vậy… lúc ấy cái chỗ đứng của mình lại càng khó gấp bội.

Tôi đã thay đổi, tôi quyết định. Không thể đứng trong hàng ngũ này, cũng không thể đứng trong chân không. Tôi phải chọn cái tối thiểu. Tôi không nhiều sức mơ mộng như anh. Hơn nữa tôi cần kinh nghiệm, sau có thể tính lại, phải, kinh nghiệm. Tôi hãy còn trẻ. Phải gột cái óc lãnh tụ tiểu tư sản, anh hiểu thế không? Thạch không có cái óc ấy... nhưng... hắn anarchiste, anarchiste. Đêm nay mình sẽ phải thanh toán vấn đề với anh.

— Tối nay anh có về ngủ không?

— Có lẽ muộn. Tôi phải đi thăm mấy người...

— Ai?

— Mấy chỗ quen mới hồi cư — Chắc là họ sẽ biết ông Đức ở đâu.

Cái ngã tư sáng ra hơn vì hàng cây đứt quãng để hở một khoảng trời. Cách đó trăm thước là ngõ hẻm nhà Hương. Cuối con đường là bức tường ga hàng Cỏ, sát hè trước ngõ một chiếc xe nhà binh bỏ không: “Anh cứ thong thả, chỉ sợ đến ngày anh lại duỗi ra thì tôi ê mặt... hay được vài tháng không chịu nổi kham khổ lại tếch về…” Hương có bộ mặt gái già khô khan lạnh nhạt, ngồi giữa những đồ vật cũ kỹ đen bóng, “không phải tôi đâu, tôi sẽ giới thiệu hộ anh một cô bạn... cô ấy sẽ bắt liên lạc cho anh…” Ngõ đất vắng, trải lá rụng, nhà Hương khuất ở cuối dãy. Tôi sẽ đến nơi nào? Không biết. Trọng rút khăn tay hỉ mũi:

— Mình đi kiếm cái gì ăn rồi tôi đi... Tối cậu để cửa cho tôi.

Trong bồn thủy tinh, những con cá vàng bơi lội lượn lờ giữa những cụm rêu buông xòe, đuôi và vây dương thẳng, những con mắt trương lối, sau cái bồn thập thò một mái tóc Nhật bản của một đứa bé gái ngồi chung quầy với mẹ thu tiền. Ồn ào như một khu chợ. Trên các mặt bàn, la liệt các loại đĩa bánh, ấm tách. Cách một bức tường có khoét một vòng nguyệt và một khung cửa nhỏ thứ hai để đặt quầy thu tiền, phòng trong cũng chật ních, người ta ngồi thấp đấu lưng với nhau. Ngoài cửa, một vùng sáng nê-ông của hiệu cắt một khoảng của cái ngõ khai ẩm quanh năm, hai đầu đều vang nhịp trống của rạp hát mời gọi, tiếng ó é rọ rẹ thỉnh thoảng rít lên thật sắc của những chiếc loa quảng cáo trộn lẫn. Phía sau lưng bàn tán chuyện động viên, các tuy ô chạy chọt, ông bác sĩ phụ trách khám sức khỏe có hàng hộp vàng gửi ở ngân hàng, biện pháp mạnh: xe cảnh sát đón bắt thanh niên tại các cửa rạp chiếu bóng, tại các ngã tư chính; kết luận: không nên đi chơi tối và cần phải tinh mắt để tìm đường mà lẩn. Một thanh niên cười vang đắc ý khoe cái thành tích đã chạy thoát khỏi một cuộc săn đuổi của cảnh sát trong khu vực rạp Ciro’s, leo tường vào một nhà Tây và phải năn nỉ mãi thằng Tây mới để cho đi không gọi cảnh binh đến, “hắn tưởng mình là ăn trộm”.

Lân vừa lách mình qua các hàng lưng người vừa dơ tay vẫy, miệng cười nhăn nhở, hắn mặc thêm một chiếc áo vét-tông cài cúc chéo; lấy khăn tay phủi ghế, khi ngồi xuống đùi khép thẳng và kéo cao ống quần lên giữ nếp, đôi bí-tất đen đỏ đan lẫn.

— Anh chờ tôi lâu không?... Xin lỗi... Thằng cha nói chuyện cà kê dê ngỗng khiếp... Anh chưa gọi gì hả? Cái bỏng này tuyệt lắm nhé... Anh có biết thằng Tình không nhỉ? Tình con cụ Phán Chấn, anh rể thằng Long làm ở phủ Thủ hiến ấy... Tôi vừa đi với nó xong đấy. Nó vừa tậu cái ô-tô khá ra phết... May ghê, tôi chưa thấy ai gặp may như nó. Năm ngoái nó mới về, vậy mà mới một năm nó đã thành Thổ công Hà-nội. Nó làm tiền cũng giỏi, tôi phục nó... Anh có biết thằng Lý học thuốc không nhỉ? Thằng ấy cũng là cây làm tiền. Ít người được như anh. Thời này hiếm có người được như anh…

An nhai nghiền ngẫm miếng bỏng mật dẻo và tự hỏi tại sao mình cứ chịu đựng được những câu chuyện vô vị, chướng tai mà không nổi giận báng bổ như Thạch. Tại sao mình vẫn cứ ngồi giáp mặt với những điều mình ghét bỏ, khinh khi? Không dứt được chăng?

— … Tôi nghĩ dù lý tưởng thế nào cũng phải có tiền. Muốn làm gì cũng phải có tiền. Anh đừng nên lý tưởng quá. Kỳ này có tin chắc chắn ông cụ ra. Anh nên nhân cơ hội làm một vài áp-phe. Có tiền anh mới làm được việc theo ý thích của anh. Tôi sẽ làm chân chạy mối cho anh. Anh nghĩ sao? Anh nhớ rằng anh không làm thằng khác nó cũng làm. Tiền vào anh còn có ích hơn người khác vì anh không ham tiền. Tôi đã nói với anh mục đích của tôi cốt làm tiền để dựng cơ sở để làm việc cho nhàn nhã... Anh nghĩ lại xem? Tôi không dám khuyên anh làm bậy đâu. Ngay chính tôi, tôi cũng chẳng bao giờ dám làm tiền một cách vô nhân đạo, vô liêm sỉ đâu. Ít nhất mình cũng phải giữ một chút nữa... Anh yên chí, tôi sẽ đề nghị với anh những áp-phe dễ dàng, hợp lý, hợp pháp. Tôi không hại anh đâu, tôi muốn giúp anh…

An chỉ đáp: Để xem đã, tôi có biết mô tê mù tịt gì. Nói xong An giận mình vô kể, đáng lý tôi phải nói: im đi, câm cái miệng lại, tôi không ngửi được câu chuyện của anh, hoặc xô ghế đứng lên bỏ ra ngoài. Nhưng tôi sẽ đi đâu tối nay? Trở về nhà, nhốt mình vào phòng riêng đọc sách. Xách xe chạy lên nhà Cảnh để nhìn bộ mặt lầm lì khó chịu của nó, không có Đồng và Thạch tôi không biết nói chuyện gì với Cảnh. Lần mò xuống nhà Đồng, đi qua những đường hoang vắng khuya khoắt qua những quán rượu ngoại ô ầm ĩ với bọn lính say lảo đảo nghiêng ngả giữa đường, để ngồi im giữa vùng tĩnh mịch của làng xóm, trong gian nhà rộng thiếu sinh khí. An nghe mặt mình đỏ dần vì sự hổ thẹn cháy ngầm lan chậm.

— … Bây giờ chúng mình đi... Anh có đồng ý xuống em Phúc không nào. Hơi xa cơ đấy. Kiếm xe đi mới được...

An nằm duỗi dài trên chiếc xích-lô dập dềnh, ngước nhìn những đám lá tối, dấu cách quãng những bóng điện thành phố, trôi giữa những phố lúc rộng lúc hẹp im vắng dần dần. Một giấc cafard dài, dưới bầu trời như đen đặc lại vì lạnh. Bước xuống xe, An đứng ở gần cuối một con phố ngắn rộng nhưng không lót nhựa đằng sau nhà Rượu trước một vòm cổng lớn tối. Qua khỏi vòm cổng không có ánh sáng nhưng cũng có thể biết là rác rưởi, An lạc vào một thế giới kỳ lạ. Một cái sân rất rộng với hồ nước nằm giữa bao ba mặt bằng hai tầng dãy buồng cái sáng cái tối, nhiều người đang giặt giũ giữa sân. Ít nhất phải cả trăm gia đình tá túc trong ngôi nhà rộng, kiến trúc đặc biệt này. Tầng gác có hai cầu thang chung đặt ở hai góc, một bao lơn nhỏ hẹp chạy suốt với hàng lan can sắt nhiều chỗ ngả nghiêng chênh vênh như sắp đổ. Cầu thang ẩm, khai nồng, gian buồng của Phúc ngay đầu cầu thang bước lên. Phúc đang ngồi nói chuyện với một người đàn bà khác, trên lòng ôm một đứa con trai chừng hai ba tuổi và có vẻ ngượng nghịu khi nhận ra An. Lân ngó khắp buồng như tìm tòi một vật gì và hỏi Phúc bằng giọng thân mật bông lơn, nhìn mặt Phúc An thấy rõ vẻ miễn cưỡng khi đối đáp. Người đàn bà rút lui, Phúc cũng đứng lên bồng đứa con trai đi ra ngoài bỏ mặc hai người đàn ông trong buồng. Lân đứng chống nạnh nhìn ngang ngửa bảo:

— Anh ngồi xuống đi đứng làm gì cho mỏi chân. Thế nào? Anh có thích không? Đừng làm khách, tôi quen thuộc quá rồi. Cứ yên tâm, tôi lo liệu cho cả... Hả. Bằng lòng không?

Phúc trở vào một mình nói: hai anh ngồi chơi, đi vào sau tấm màn, hình như nàng chải tóc. Lân thì thào:

- Thế nào? Anh quyết định thế nào? Yên chí, tôi sau. Có món khác rồi. Phúc ơi, ra đây ngồi chơi. Anh giới thiệu bạn anh: anh An, luật sư tương lai đấy. Tiếp bạn anh cho cẩn thận, anh ấy mà chê là em hỏng kiểu. Nghe không? Ai lúc nãy đấy? Xong giới thiệu anh được không?

Phúc đã qua cơn bối rối lúc đầu, nhíu mày:

— Đừng nhảm, ông. Người ta có chồng đàng hoàng...

— Ai dám bảo các bà không có chồng đàng hoàng đâu... Đừng đổ tiếng ác cho người ta. Người ta chỉ xin giao thiệp chốc lát...

An nhìn chăm chú bức ảnh 18 x 24 của Phúc treo trên tường chụp ít nhất cũng đã cách vài ba năm. Phúc bây giờ trông thuần và chín hơn, vào lúc tuổi không thể xác định được.

— Anh qua bên bà cụ nằm chơi...

— Cô cứ đầu độc tôi mãi, có ngày tôi nghiện thật là chết tôi. Anh ở đây nhé, tôi qua bên cạnh... Hay có thích thử vài điếu cho biết mùi đời không?—Lân ghé sát tai—Trông cái mặt ông ngẩn ngơ như mất hồn, coi chừng ông bị em chài chết.

Phúc đưa Lân ra cửa, Lân thì thào với Phúc vài câu trước khi cất tiếng cười bỏ đi, Phúc khóa cửa lại. An vẫn ngồi im trên ghế từ lúc vào. Phúc liếc nhìn vào mặt An rồi đi thẳng vào trong, đây đâu phải lần đầu giao tiếp với đàn bà tại sao lặng thinh buồn bã một cách kỳ quặc. Sự nín lặng khó thở làm nghe rõ những tiếng rào rào dưới sân và trong khắp khu nhà rộng, tiếng động sau tấm màn hoa dầy. Cái bóng đèn treo trên đầu An tắt và An ngồi trong bóng mờ được soi bởi một ngọn đèn ngủ nhỏ ở sau màn. Phúc đi ra, đôi dép cao su lê nhẹ, vẫn trong chiếc áo cánh trắng và chiếc quần đen hiền thục, thong thả ngồi xuống ghế đối diện. Quay lưng với ánh sáng yếu, mặt Phúc chìm vào trong tối trông như giấc ngủ của một pho tượng điêu khắc. Tại sao Phúc cũng không nói gì? Có cái gì là ngượng ngập nữa đâu? Mọi cử động đều đơn giản và tiên liệu được. Mọi người ở bên ngoài nhìn lên cửa buồng này đều rõ hết cảnh bên trong, chuyện thường. An buông người ngả lưng, nhìn lên trần, nghe các thớ thịt dãn ra và đưa tay vẫy. Phúc đi đến, ngồi lên tay ghế, An thấy khuôn mặt trên cao nhìn xuống với những nét ngang mỏng và mềm. An với cánh tay đang giơ, và đụng xổ mái tóc của Phúc, mái tóc dài rơi vào lòng An và mùi nước hoa quen đã ngửi buổi chiều trong phòng nhảy.

— Tóc dài quá. Em định cắt, uốn đi mà tiếc mãi. Khi nào đi làm chắc là phải uốn.

Phúc đưa tay vấn lại đầu tóc và An giữ bàn tay lại không cho Phúc vuốt mái tóc hơi ướt và nhám và nghĩ mình không nên nghĩ gì cả. Nhưng tức khắc nhớ tới cái vẻ mặt gân guốc khi Thạch bướng bỉnh cãi với Cảnh: “Gái điếm ấy à... cũng có thể coi như những nhà cách mạng. Này nhé... ôm ấp yêu thương hết mọi người mà chẳng yêu ai thực hết. Chỉ cái thói quen phải hành động như thế. Sống chui rúc, bí mật và bị xã hội hắt hủi. Mong một tương lai chẳng bao giờ thấy tới”. An bật cười thầm một mình, nghe hơi thở phì phà bay xuống, mặt người đàn bà kín như một chiếc mặt nạ lơ lửng giữa không trung.

— Con em hå?

— Anh vào nằm nghỉ cho đỡ mệt.

An đứng lên và đỡ ngang lưng người đàn bà, nàng mềm như không thể bước nổi một mình. Dưới chân cái giường lớn là cái giường sắt nhỏ của trẻ con có đặt chiếc gối ôm xinh xinh. An buông lưng người đàn bà, nằm vật lên nệm, nhắm nghiền mắt. Khi mở mắt người đàn bà mỉm cười thuần hậu, cúi xuống cởi giầy, tóc nàng xõa gần chấm đất. An muốn nằm mãi ở đây, cho hết đêm nay, nhưng biết không thể được. An biết mình sẽ vẫy vọc mái tóc, khuôn mặt kia thân thể kia như một đứa trẻ tinh nghịch. Mau lên, mau lên. Tiếng giấy đụng mạnh vào chiếc giường sắt. Suỵt. Phúc đặt mình nằm xuống bên cạnh, bỗng dưng tiếng động bên ngoài lắng xuống, như rớt xuống dưới thấp xa, gian buồng ấm áp ở trên một đỉnh cao tít...